Muốn phác họa chân dung tương lai của nghề luật sư tại Việt Nam, chúng ta không thể tô vẽ bằng những gam màu hồng lãng mạn, mà buộc phải nhìn thẳng vào bức tranh hiện thực đa chiều đầy gai góc. Đó là một thực tại đang vận động không ngừng với những mâu thuẫn nội tại: giữa số lượng và chất lượng, giữa kỳ vọng và thực tế, giữa cơ hội bứt phá và nguy cơ bị đào thải.
Mỗi năm, hàng nghìn cử nhân luật ra trường và gia nhập đoàn luật sư, nhưng tỷ lệ nghịch với đó là sự thiếu hụt trầm trọng những luật sư “thực chiến”. Nhiều luật sư trẻ bước vào nghề với hành trang nặng về lý thuyết sách vở nhưng lại hoàn toàn lúng túng trước thực tế tố tụng. Kỹ năng mềm như đàm phán, tâm lý khách hàng, hay tư duy chiến lược trong tranh tụng còn rất yếu. Không ít người mang danh luật sư nhưng thực chất chỉ làm công việc môi giới vụ việc, thủ tục hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào cơ chế “xin – cho”, thay vì sống bằng tư duy pháp lý độc lập.
Dù xã hội đã phát triển nhưng tâm lý e ngại va chạm pháp lý vẫn còn ăn sâu trong tiềm thức của số đông. Đa phần khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nhỏ chỉ tìm đến luật sư khi khủng hoảng đã xảy ra, khi rủi ro đã biến thành thiệt hại. Luật sư thay vì là người kiến tạo an toàn pháp lý từ đầu, lại trở thành người đi xử lý khủng hoảng. Tại các phiên tòa, dù nguyên tắc tranh tụng đã được đề cao trong luật định, nhưng thực tế việc hành nghề vẫn còn nhiều rào cản.
Đây là mảng tối đáng buồn nhất. Áp lực cơm áo gạo tiền và sự cạnh tranh thiếu lành mạnh đã khiến một bộ phận luật sư đánh mất “cái Tâm”. Những lời hứa hẹn kết quả phi thực tế, nhận tiền nhưng không làm tròn trách nhiệm. Chỉ một vài vết chàm thiếu chuẩn mực ấy cũng đủ làm lu mờ những nỗ lực thầm lặng, khiến xã hội nhìn nghề luật sư bằng con mắt nghi ngại, đề phòng.
Nghề luật sư không phải là “mỏ vàng” cho số đông. Quy luật 80/20 hiện hữu rõ rệt: 20% luật sư có thương hiệu, chuyên môn sâu nắm giữ 80% thị phần và thu nhập cao. Họ làm không hết việc. Ngược lại, phần lớn luật sư còn lại phải chật vật tìm kiếm từng vụ việc nhỏ lẻ, thậm chí phải làm nghề tay trái để nuôi nghề tay phải.
Từ những thách thức trên, có thể khẳng định: Nghề luật sư Việt Nam đang trong giai đoạn “thanh lọc” để chuyển mình. Tương lai sẽ không còn chỗ cho sự hời hợt. Một kỷ nguyên mới đang mở ra với những xu hướng chủ đạo sau khi nền kinh tế Việt Nam hội nhập sâu rộng, các quan hệ dân sự, thương mại trở nên chằng chịt và phức tạp. Doanh nghiệp và người dân dần nhận thức rằng chi phí cho rủi ro pháp lý đắt gấp ngàn lần chi phí tư vấn. Luật sư sẽ không chỉ xuất hiện tại tòa án, mà sẽ ngồi trong các phòng họp chiến lược, tham gia đàm phán hợp đồng ngay từ giai đoạn sơ khởi. Vai trò luật sư sẽ chuyển dịch từ “người giải quyết tranh chấp” sang “kiến trúc sư pháp lý”, thiết kế sự an toàn cho thân chủ.
Thời kỳ “một luật sư làm tất cả” từ ly hôn, đất đai đến hình sự, thương mại đang dần khép lại. Tương lai thuộc về sự chuyên sâu. Khách hàng ngày càng thông thái, họ cần chuyên gia trong lĩnh vực hẹp của họ (M&A, Sở hữu trí tuệ, Thuế, Tội phạm công nghệ cao…). Muốn tồn tại và có thu nhập cao, luật sư buộc phải chọn cho mình một “ngách” và trở thành người giỏi nhất trong “ngách” đó.
Sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI) và LegalTech sẽ thay đổi cuộc chơi. Những công việc mang tính lặp lại (soạn thảo mẫu, tra cứu văn bản) sẽ do máy móc đảm nhận. Tuy nhiên, AI không thể thay thế tư duy chiến lược, sự thấu cảm con người và bản lĩnh tranh tụng tại tòa. Luật sư tương lai phải là người biết “đứng trên vai người khổng lồ công nghệ”, sử dụng công nghệ để tối ưu hóa hiệu suất chứ không phải để bị nó đào thải.
Sự cạnh tranh trong tương lai sẽ vô cùng khốc liệt nhưng sòng phẳng hơn. Danh xưng hay bằng cấp sẽ xếp sau hiệu quả công việc. Khách hàng sẽ chọn luật sư dựa trên uy tín và sự tử tế. Luật sư không chỉ cần giỏi luật, mà còn phải biết xây dựng thương hiệu cá nhân, biết quản trị và có tư duy kinh doanh dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp.
Tương lai của nghề luật sư tại Việt Nam là một chân trời rộng mở, nhưng cánh cửa ấy rất hẹp đối với những ai lười biếng và thiếu đạo đức. Nghề này sẽ đào thải những người coi nó là công cụ kiếm tiền ngắn hạn, chộp giật. Ngược lại, nó sẽ tưởng thưởng xứng đáng – cả về vị thế xã hội lẫn tài chính – cho những luật sư hội tụ đủ 3 yếu tố:
Tâm sáng: Giữ gìn đạo đức nghề nghiệp như giữ gìn con ngươi của mắt mình.
Trí sắc: Không ngừng học hỏi, chuyên môn hóa và cập nhật xu thế thời đại.
Bản lĩnh thép: Dám dấn thân vào những vụ việc khó, dám bảo vệ công lý đến cùng và chịu được áp lực của nghề.
Tóm lại, tương lai nghề luật sư thuộc về những người làm nghề tử tế và xuất sắc.
“Nghề luật sư không dành cho số đông dễ dãi, mà là hành trình vinh quang dành cho những người kiên định.”
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn luật sư TP. Hà Nôi): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936.026.559 – Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
