ĐỪNG VỘI ĐỔ LỖI CHO PHÁP LUẬT, THẨM PHÁN HAY LUẬT SƯ

Tôi không nói rằng pháp luật lúc nào cũng hoàn hảo, thẩm phán nào cũng xét xử đúng và luật sư nào cũng làm việc có trách nhiệm. Trong thực tế, vẫn có những trường hợp cần phải xem xét lại. Nhưng qua nhiều năm làm nghề, khi cầm hồ sơ của những người đã thua kiện, tôi thấy một điều khá phổ biến: nhiều người thua kiện không hẳn vì pháp luật không bảo vệ họ, mà vì ngay từ đầu họ đã không biết cách bảo vệ quyền lợi của mình.

Có người không muốn tuân theo luật. Họ muốn mọi việc phải được giải quyết theo cách hiểu và mong muốn của mình. Khi Tòa án không xử như mình muốn thì cho rằng pháp luật bất công. Trong câu chuyện của họ, mình bao giờ cũng đúng, cũng là người bị hại, còn người khác thì đều sai. Nhưng Tòa án không giải quyết vụ án chỉ dựa vào việc ai bức xúc hơn, ai kể chuyện hay hơn hay ai cảm thấy mình đúng hơn. Tòa án phải căn cứ vào yêu cầu của các bên, tài liệu, chứng cứ và quy định của pháp luật.

Nói đơn giản thế này, đá bóng thì phải theo luật bóng đá. Dùng tay đưa bóng vào lưới thì không được công nhận bàn thắng. Không phải vì trọng tài ghét mình, mà vì mình đã chơi không đúng luật. Kiện tụng cũng vậy. Có người ký giấy tờ mà không đọc kỹ, đến khi xảy ra tranh chấp mới biết chữ ký của mình đang trở thành chứng cứ bất lợi. Có người mua bán tài sản cả đời người nhưng chỉ tin vào lời nói, giao tiền xong không giấy tờ, không kiểm tra tài sản, không kiểm tra pháp lý. Có người biết quyền lợi của mình bị xâm phạm nhưng không làm gì cả, không gửi văn bản, không khiếu nại, không khởi kiện, không giữ chứng cứ. Đến khi tranh chấp xảy ra thì chỉ còn lời kể của mình và mong Tòa án phải tin mình.

Có người khởi kiện nhưng xác định sai yêu cầu. Có người có quyền lợi liên quan nhưng không đưa ra yêu cầu phản tố hoặc yêu cầu độc lập đúng thời điểm. Đến khi vụ án đi gần đến hồi kết mới nhận ra điều mình cần bảo vệ lại chưa được đưa ra để Tòa án xem xét. Có người được Tòa án yêu cầu giao nộp chứng cứ nhưng không giao, có tài liệu của phía bên kia nhưng không có ý kiến. Đến phiên tòa mới cuống lên giải thích, phủ nhận hoặc bổ sung. Có người tham gia hòa giải, lấy lời khai, đối chất nhưng không đọc kỹ biên bản trước khi ký. Đến khi những nội dung đó được sử dụng trong quá trình giải quyết vụ án thì lại nói mình bị oan.

Luật sư có thể giúp khách hàng phân tích hồ sơ, xác định vấn đề pháp lý, lựa chọn phương án, thu thập và đánh giá chứng cứ, đưa ra lập luận để bảo vệ quyền lợi. Nhưng luật sư không thể tạo ra một chứng cứ vốn không tồn tại, không thể biến một chữ ký đã ký thành chưa từng ký, cũng không thể dùng lời nói để thay thế cho những việc mà khách hàng có nghĩa vụ phải chứng minh nhưng không còn chứng minh được.

Không ít người thua kiện không phải vì pháp luật không bảo vệ họ, mà vì họ đã tự làm mất lợi thế của mình từ trước đó rất lâu. Mất từ lúc ký một văn bản mà không đọc, giao tiền nhưng không lấy giấy biên nhận, biết quyền lợi bị xâm phạm nhưng không hành động, nhận được giấy tờ của Tòa án nhưng không trả lời. Hoặc đơn giản là nghĩ rằng: “Tôi có lý thì tôi phải thắng.”

Nhưng trong một vụ án, có lý thôi chưa đủ. Phải có yêu cầu đúng, có chứng cứ, có thời điểm và phải biết sử dụng đúng những quyền mà pháp luật cho phép.

Nhưng có khi nguyên nhân thua kiện không bắt đầu từ phiên tòa, mà bắt đầu từ một chữ ký, một lần giao tiền, một lần không làm gì cả hoặc một lần bỏ qua một văn bản quan trọng từ nhiều năm trước.