Trong những năm qua, công tác giảm nghèo, chăm lo đời sống nhân dân luôn nhận được sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, các cấp chính quyền, cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và đông đảo người dân.
Nhiều chương trình hỗ trợ người nghèo, xóa nhà tạm, nhà dột nát, xây dựng nhà ở, hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm và giúp người dân ổn định cuộc sống đã đạt được những kết quả rất đáng ghi nhận. Nhiều gia đình có thêm mái nhà kiên cố, có điều kiện vươn lên và có thêm niềm tin vào cuộc sống.
Đó là những chủ trương đúng đắn, giàu tính nhân văn và cần tiếp tục được phát huy. Tuy nhiên, bên cạnh việc giúp người nghèo vượt qua khó khăn về vật chất, chúng ta cũng cần quan tâm nhiều hơn đến việc giúp họ nâng cao tri thức, đặc biệt là hiểu biết pháp luật và khả năng tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Người Việt Nam có câu: “Cái khó bó cái khôn.”
Khi một người phải vật lộn với cơm áo, nợ nần và những khó khăn thường nhật, họ thường ít có điều kiện để học tập, tìm hiểu pháp luật và tiếp cận các nguồn thông tin cần thiết. Có người không biết đọc, không biết viết; có người hiểu biết pháp luật còn hạn chế; có người ký vào giấy tờ mà không hiểu đầy đủ nội dung và hậu quả pháp lý.
Đến khi xảy ra tranh chấp, bị lừa dối, bị xâm phạm quyền lợi hoặc cho rằng mình bị oan, họ lại không biết phải kêu ai, tìm đến cơ quan nào, viết đơn ra sao, thu thập tài liệu, chứng cứ như thế nào và làm cách nào để tiếp cận sự hỗ trợ pháp lý. Sự thiếu hiểu biết pháp luật có thể khiến một người mất tài sản, mất nhà cửa, mất quyền lợi, thậm chí mất tự do. Vì vậy, giúp người nghèo hiểu pháp luật là giúp họ có thêm năng lực để tự bảo vệ mình.
Giúp một người có mái nhà là giúp họ có nơi ở. Giúp một người có kiến thức pháp luật là giúp họ biết cách bảo vệ mái nhà, bảo vệ tài sản, bảo vệ danh dự, bảo vệ gia đình và bảo vệ tương lai của mình.
Trong thực tế, đã có nhiều luật sư, luật gia, chuyên gia, tư vấn viên và các nhóm thiện nguyện âm thầm tham gia tư vấn, phổ biến pháp luật và trợ giúp miễn phí cho người dân. Nhiều hoạt động đã giúp những người yếu thế hiểu rõ hơn quyền và nghĩa vụ của mình, tháo gỡ khó khăn và tìm lại niềm tin.
Trong hơn 15 năm hành nghề luật sư, tôi từng gặp những trường hợp người dân vì oan ức, nợ nần, bị lừa dối hoặc không biết cách bảo vệ quyền lợi mà rơi vào tình trạng tuyệt vọng, thậm chí đã nghĩ đến cái chết.
Có những gia đình bị áp lực nợ nần và tín dụng đen dồn ép đến mức cuộc sống tan vỡ. Có những người cho rằng mình bị oan nhưng không biết tìm đến đâu. Có những trường hợp chỉ cần có người chịu lắng nghe, có luật sư tư vấn, có người đồng hành và chỉ ra một con đường pháp lý phù hợp thì họ đã tìm lại được hy vọng.
Có vụ việc được thương lượng và tháo gỡ. Có vụ việc được xem xét lại. Có những người từ chỗ tuyệt vọng đã có cơ hội tiếp tục sống, xây dựng lại gia đình và tìm lại niềm tin. Những trải nghiệm đó cho thấy, hỗ trợ pháp lý đúng lúc đôi khi không chỉ giúp giải quyết một tranh chấp mà còn có thể cứu một con người, giữ lại hạnh phúc của một gia đình và bảo vệ niềm tin của người dân đối với công lý.
Hiện nay, chúng ta đã có nhiều hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật, trợ giúp pháp lý miễn phí và các chương trình hỗ trợ cộng đồng. Tuy nhiên, ở một số nơi, việc tuyên truyền vẫn còn mang tính hình thức, chưa đi sâu vào những vấn đề thiết thực mà người dân đang gặp phải.
Pháp luật cần được đưa gần hơn với đời sống. Người dân không chỉ cần nghe nói về pháp luật mà cần hiểu pháp luật, biết quyền và nghĩa vụ của mình, biết phòng ngừa rủi ro và biết cách tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
Ngày Pháp luật Việt Nam sẽ càng có ý nghĩa khi những kiến thức pháp luật đến được với người nghèo, người yếu thế, người ít có điều kiện tiếp cận thông tin và những người đang thực sự cần được giúp đỡ. Việc giúp người nghèo tiếp cận công lý cũng không phải là trách nhiệm của riêng luật sư hay các cơ quan trợ giúp pháp lý. Đó cần là sự chung tay của cả xã hội.
Người có điều kiện kinh tế có thể đóng góp nguồn lực. Doanh nghiệp có thể hỗ trợ các chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp những trường hợp khó khăn. Luật sư, luật gia, chuyên gia và những người có kiến thức có thể đóng góp trí tuệ, kinh nghiệm và công sức. Các tổ chức xã hội có thể kết nối, vận động và xây dựng những mô hình hỗ trợ minh bạch, hiệu quả.
Người có của góp của.
Người có công góp công.
Người có tri thức góp trí tuệ.
Người có kinh nghiệm góp đường đi, nước bước.
Khi các nguồn lực được kết nối đúng cách, người yếu thế sẽ có thêm cơ hội được tư vấn, được lắng nghe và được bảo vệ. Tất nhiên, hoạt động hỗ trợ pháp lý cần được thực hiện một cách khách quan, có trách nhiệm, dựa trên việc xem xét thông tin, hồ sơ và chứng cứ; đồng thời phải bảo đảm công khai, minh bạch để không làm ảnh hưởng đến niềm tin của các nhà hảo tâm và cộng đồng.
Mục tiêu không phải là khuyến khích khiếu kiện tràn lan, mà là giúp người dân hiểu pháp luật, phòng ngừa rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình bằng những phương thức đúng pháp luật. Bên cạnh đó, các cơ quan tư pháp cũng có vai trò rất quan trọng trong việc giúp người nghèo và người yếu thế tiếp cận công lý.
Đẩy mạnh cải cách tư pháp là một cách giúp người nghèo. Nâng cao chất lượng điều tra, truy tố, xét xử là một cách giúp người nghèo. Tăng cường bảo vệ phụ nữ, trẻ em, người chưa thành niên và các nhóm yếu thế cũng là một cách giúp người nghèo.
Xây dựng những phiên tòa mẫu, phiên tòa giả định để tuyên truyền pháp luật; phát triển các án lệ có giá trị định hướng; đưa những tấm gương sáng trong ngành tư pháp đến gần người dân cũng là những cách thiết thực để giúp cộng đồng hiểu và tôn trọng pháp luật.
Trong hoạt động xét xử, đối với những vụ việc phức tạp, có ảnh hưởng lớn đến quyền và lợi ích của người yếu thế, cần đề cao tinh thần trách nhiệm, sự thận trọng, khách quan và nhân văn. Việc phát huy năng lực, kinh nghiệm và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ thẩm phán sẽ góp phần nâng cao chất lượng xét xử và củng cố niềm tin của người dân vào công lý.
Trong quá trình hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, chúng ta cũng cần nhìn sâu hơn vào yêu cầu phòng ngừa oan, sai. Bồi thường là cần thiết khi quyền và lợi ích hợp pháp của người dân bị xâm phạm. Nhưng bồi thường chỉ là giải pháp ở chặng cuối, khi hậu quả đã xảy ra.
Một khoản tiền có thể bù đắp một phần thiệt hại vật chất, nhưng rất khó bù đắp đầy đủ những năm tháng đã mất, danh dự bị tổn thương, gia đình bị ảnh hưởng, cơ hội bị bỏ lỡ và niềm tin bị suy giảm. Vì vậy, điều quan trọng hơn là phải hạn chế oan, sai từ sớm; nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp; tăng cường trách nhiệm, tính khách quan và tinh thần cầu thị trong quá trình thực thi pháp luật.
Phòng ngừa oan, sai luôn tốt hơn việc khắc phục hậu quả của oan, sai.
Nâng cao hiểu biết pháp luật là một biện pháp phòng ngừa quan trọng.
Cải cách tư pháp là một giải pháp giúp người dân tiếp cận công lý tốt hơn.
Xây dựng một nền tư pháp công bằng, minh bạch, nhân văn và gần dân chính là tạo ra một môi trường tốt hơn để bảo vệ người yếu thế. Giúp người nghèo về vật chất là một việc làm rất tốt đẹp và đã mang lại nhiều kết quả đáng trân trọng.
Giúp người nghèo có thêm tri thức, có hiểu biết pháp luật và có khả năng tự bảo vệ mình sẽ tạo ra giá trị lâu dài, bền vững. Bởi khi có kiến thức, người dân không chỉ được giúp vượt qua một khó khăn trước mắt mà còn có thêm năng lực để phòng tránh những rủi ro trong tương lai. Giúp người nghèo có một mái nhà là giúp họ có nơi ở.Giúp người nghèo hiểu pháp luật là giúp họ biết cách bảo vệ mái nhà, bảo vệ tài sản, bảo vệ danh dự và bảo vệ cuộc đời mình.
Đó là thiện nguyện bằng tri thức.
Đó là sự sẻ chia bằng trách nhiệm.
Đó là sự chung tay để xây dựng một xã hội công bằng, nhân văn và thượng tôn pháp luật.
Mỗi cá nhân, mỗi tổ chức, mỗi doanh nghiệp và mỗi cơ quan, bằng vị trí và khả năng của mình, đều có thể góp phần giúp người nghèo tiếp cận tri thức pháp luật và công lý. Hãy cùng chung tay để người nghèo không chỉ được hỗ trợ vượt qua khó khăn về vật chất mà còn được trang bị kiến thức, được tiếp cận công lý và có khả năng tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Bởi giúp người nghèo hiểu pháp luật chính là giúp họ tự bảo vệ mình, bảo vệ gia đình mình và bảo vệ tương lai của mình.
LUẬT SƯ TRẦN XUÂN TIỀN – Trưởng Văn phòng Luật sư Đồng Đội Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn luật sư TP. Hà Nôi): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936.026.559
– Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
