Viết đơn kháng cáo cho bị cáo đang bị tạm giam là công việc tưởng chừng đơn giản về hình thức nhưng lại rất khó về bản chất. Thực tiễn cho thấy, không ít đơn kháng cáo được viết khá dài, nhiều dòng, nhiều chữ, nhưng khi đọc kỹ thì lỏng lẻo, vòng vo, thiếu ý, thậm chí tự làm bất lợi cho chính người kháng cáo. Nguyên nhân chủ yếu là người viết chưa xác định rõ mục tiêu của đơn kháng cáo và chưa đặt mình vào vị trí của người có trách nhiệm xem xét đơn.
Sai lầm thường gặp nhất là viết đơn theo cảm xúc. Bị cáo hoặc người hỗ trợ viết đơn thường kể khổ, than oan, bức xúc trước bản án sơ thẩm, trách móc cơ quan tiến hành tố tụng, trong khi điều Tòa án cấp phúc thẩm cần không phải là cảm xúc hay sự phẫn uất, mà là những vấn đề pháp lý cụ thể cần được xem xét lại. Đơn kháng cáo không phải là bản tự bào chữa, cũng không phải đơn tố cáo, mà là công cụ pháp lý để mở cánh cửa phúc thẩm.
Muốn viết đơn kháng cáo có hiệu quả, trước hết phải viết cho đúng. Đúng ở đây là đúng vai, đúng luật và đúng mức. Người viết không kết luận thay Tòa, không quy chụp, không đối đầu. Nội dung đơn chỉ nên chỉ ra những dấu hiệu chưa được làm rõ, những mâu thuẫn trong việc đánh giá chứng cứ, hoặc những điểm chưa chính xác trong việc áp dụng pháp luật của bản án sơ thẩm. Ngôn ngữ cần tiết chế, khách quan, thuần pháp lý, tránh dùng những từ ngữ cảm tính dễ gây phản cảm hoặc làm người đọc có tâm lý phòng thủ.
Viết đúng vẫn chưa đủ, mà còn phải viết trúng. Một đơn kháng cáo chỉ nên đi theo một hướng duy nhất: kêu oan, hủy án, sửa án hoặc xin giảm nhẹ hình phạt. Mỗi hướng chỉ cần vài ý then chốt, mỗi ý gắn với một điểm chưa đúng cụ thể của bản án sơ thẩm. Không nên tham, không ôm đồm, không trộn lẫn nhiều hướng trong cùng một đơn, bởi càng viết nhiều hướng thì lập trường càng yếu và nguy cơ bị bỏ qua càng cao.
Bên cạnh việc viết đúng và viết trúng, viết gọn là yêu cầu rất quan trọng. Một đơn kháng cáo tốt thường chỉ khoảng một trang A4. Phần mở đơn nêu rõ việc không đồng ý với bản án sơ thẩm và chốt rõ hướng kháng cáo. Phần nội dung trình bày ngắn gọn những sai sót cốt lõi cần được xem xét lại. Phần kết đơn nêu yêu cầu cụ thể đối với Tòa án cấp phúc thẩm. Dài không làm đơn có giá trị hơn, mà chỉ khiến người đọc khó nắm bắt vấn đề.
Từ thực tiễn hành nghề, một kinh nghiệm rất quan trọng để tránh mất quyền lợi kháng cáo là trong trường hợp chưa tiếp cận đầy đủ hồ sơ vụ án hoặc còn khả năng xuất hiện tình tiết, chứng cứ mới, thì nên kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm trong thời hạn luật định. Sau đó, khi đã nghiên cứu kỹ hồ sơ, người kháng cáo hoặc luật sư có thể trình bày, bổ sung và làm rõ các căn cứ kháng cáo cụ thể tại phiên tòa phúc thẩm. Cách làm này giúp giữ trọn quyền kháng cáo, tránh tự thu hẹp phạm vi xem xét của Tòa án cấp phúc thẩm và tạo điều kiện để điều chỉnh lập luận khi cần thiết.
Về quyền thay đổi, bổ sung nội dung kháng cáo, pháp luật cho phép nhưng có giới hạn. Người kháng cáo có thể thay đổi, bổ sung theo hướng thu hẹp phạm vi hoặc theo hướng làm nhẹ đi, nhưng không được bổ sung theo hướng làm nặng hơn tình trạng của bị cáo. Đây là nguyên tắc nhằm bảo đảm rằng không ai bị xử bất lợi hơn chỉ vì họ thực hiện quyền kháng cáo. Chính vì vậy, việc kháng cáo toàn bộ ngay từ đầu được coi là phương án an toàn nhất trong thực tiễn.
Riêng đối với kháng cáo kêu oan, cần đặc biệt thận trọng. Kêu oan là con dao hai lưỡi, rất dễ bị soi nếu viết cảm tính hoặc đối đầu. Kêu oan đúng không phải là kêu to, mà là chỉ ra những mâu thuẫn, thiếu sót trong chứng cứ buộc tội, những vấn đề chưa được làm rõ mà nếu không xem xét lại thì có nguy cơ dẫn đến oan sai. Khi kêu oan, cần đánh vào chứng cứ, không đánh vào con người, không kết luận thay Tòa, mà buộc người có trách nhiệm phải mở lại hồ sơ.
Tóm lại, đơn kháng cáo không viết để giải tỏa bức xúc, mà viết để giữ quyền và mở đường bảo vệ bị cáo ở cấp phúc thẩm. Viết đúng, viết trúng, viết gọn và biết giữ quyền ngay từ đầu chính là chìa khóa để đơn kháng cáo thực sự phát huy giá trị trong thực tiễn tố tụng hình sự.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn luật sư TP. Hà Nôi): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936.026.559 – Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
