Vụ án đến với tôi như một cái duyên tình cờ, khởi nguồn từ một lời giới thiệu đầy tin tưởng của một người quen tại Đồng Nai. Thân chủ của tôi – một người đàn ông vướng vòng lao lý với tội danh “Cố ý gây thương tích” theo khoản 2 Điều 134 Bộ luật Hình sự. Nhưng đằng sau hồ sơ pháp lý khô khan ấy là cả một câu chuyện dài về niềm tin và sự ngộ nhận.
Ngay từ những ngày đầu tiếp cận, tôi đã cảm nhận được một áp lực vô hình đè nặng lên vai mình. Đó không phải là áp lực từ tính chất phức tạp của vụ án, mà là áp lực từ sự kỳ vọng phi thực tế của gia đình thân chủ. Trong mắt họ, và đặc biệt là người phụ nữ đầu ấp tay gối với bị can, tấm thẻ Luật sư của tôi được xem như một tấm “kim bài miễn tử”. Họ tin một cách ngây thơ rằng: “Chỉ cần Luật sư vào cuộc, chồng em sẽ được về sau 10 ngày”. Họ nghĩ rằng việc thay đổi biện pháp ngăn chặn từ tạm giam sang tại ngoại dễ như trở bàn tay, và việc bị can đang ngồi trong trại chỉ là do… “chưa biết cách lo liệu”. Đó là nỗi đau chung của rất nhiều người dân khi thiếu kiến thức pháp luật: Họ thần thánh hóa vai trò của Luật sư, để rồi khi thực tế không như mơ, họ rơi vào hụt hẫng.
Thực tế vụ án phũ phàng hơn nhiều so với giấc mơ màu hồng ấy. Lệnh tạm giam 3 tháng đã ban hành. Bị can bên trong trại giam vẫn một mực kêu oan, giữ thái độ đối lập vì chưa hiểu rõ hành vi của mình. Còn bên ngoài, gia đình như ngồi trên đống lửa.
Những ngày đầu, khi thủ tục cấp Giấy đăng ký bào chữa bị chậm trễ đôi chút theo quy trình hành chính, sự kiên nhẫn của gia đình bắt đầu rạn nứt. Họ lo lắng, thất vọng, và bắt đầu nghi ngờ. Họ không hiểu rằng, trong tố tụng hình sự, sự “chậm” đôi khi là khoảng lặng cần thiết, và sự im lặng của Luật sư không đồng nghĩa với vô tâm. Tôi đã chọn cách không giải thích thanh minh bằng lời nói sáo rỗng. Tôi kiên trì gửi kiến nghị, giữ liên lạc chặt chẽ với Cơ quan điều tra, chấp nhận đứng mũi chịu sào trước sự nóng lòng của thân chủ để giữ cho quy trình tố tụng được diễn ra đúng chuẩn mực. Rồi ngày ấy cũng đến. Giấy đăng ký bào chữa được cấp. Nhưng điều đáng nhớ nhất với tôi không phải là tờ giấy ấy, mà là chuyến xe đưa tôi từ trụ sở công an đến trại tạm giam.
Hôm đó, Điều tra viên thụ lý vụ án – một người còn khá trẻ – đã trực tiếp mời tôi đi cùng xe. Trong không gian chật hẹp của chiếc xe chuyên dụng, ranh giới giữa “bên buộc tội” và “bên gỡ tội” dường như được xóa nhòa. Chúng tôi không nói nhiều về những tranh cãi pháp lý gay gắt, mà trao đổi về thái độ, về con người. Chi tiết nhỏ ấy phản ánh một triết lý hành nghề mà tôi luôn theo đuổi: Luật sư hình sự không nhất thiết phải là kẻ đối đầu cực đoan với cơ quan tố tụng. Sự tôn trọng, thái độ hợp tác đúng mực, và lập luận dựa trên thượng tôn pháp luật mới là chìa khóa mở ra cánh cửa thiện chí. Chính nhờ thái độ ấy, Điều tra viên đã có cái nhìn cởi mở hơn, tạo điều kiện thuận lợi nhất để tôi thực hiện chức phận của mình. Giây phút đối diện với bị can trong trại tạm giam là khoảnh khắc của sự thật. Tôi không bắt đầu bằng những lời hứa hẹn “sẽ đưa anh ra ngoài sớm”. Tôi bắt đầu bằng việc lắng nghe và sau đó, tôi dùng sự thật để đánh thức lý trí của anh. Tôi phân tích từng hành vi, chỉ rõ đâu là ranh giới giữa tự vệ và phạm tội, đâu là hậu quả pháp lý anh phải gánh chịu.
Trong không gian tĩnh lặng đó, tôi thấy ánh mắt anh thay đổi. Từ sự đề phòng chuyển sang tin tưởng, từ sự quanh co chuyển sang hối lỗi. Anh hiểu rằng, sự ngoan cố lúc này chỉ làm hại chính mình. Anh nhận ra: “Ngã ở đâu thì phải đứng dậy ở đó. Sai thì nhận, để được hưởng sự khoan hồng.”
Kết thúc buổi làm việc, khi bước ra khỏi phòng hỏi cung, câu nói của Điều tra viên làm tôi nhớ mãi: “Hôm nay bị can gặp Luật sư ngoan hẳn ra, khác hẳn những lần làm việc trước – khi không chịu hợp tác khai báo.” Câu nói ấy là sự thừa nhận giá trị nhất cho công sức của người Luật sư. Chúng ta không thể thay đổi sự thật vụ án, không thể biến có thành không. Nhưng chúng ta có thể thay đổi nhận thức của con người.
Sự thay đổi thái độ của bị can đã kéo theo một chuỗi hiệu ứng tích cực: Điều tra viên ghi nhận sự thành khẩn, gia đình bên ngoài trút bỏ được gánh nặng tâm lý và hiểu đúng hơn về pháp luật. Vụ án từ chỗ bế tắc, căng thẳng đã được giải quyết theo hướng nhẹ nhàng và nhân văn nhất có thể.
Vụ án khép lại, không có tiếng vỗ tay rầm rộ, không có những màn tranh tụng nảy lửa như trên phim ảnh, nhưng nó để lại trong tôi một bài học sâu sắc về nghề. Rằng, bào chữa không chỉ là gỡ tội, mà là gỡ rối tâm tư. Rằng, vũ khí mạnh nhất của Luật sư không phải là sự xảo ngôn, mà là sự chân thành và kiến thức. Và đôi khi, thắng lợi lớn nhất của một vụ án hình sự không nằm ở bản án, mà nằm ở việc giúp một con người lầm lạc tìm thấy đường về với lương tri, ngay từ khi còn ở sau song sắt.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn luật sư TP. Hà Nôi): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936.026.559 – Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
