Trong hình dung của số đông, trại tạm giam là nơi gắn liền với sự khắc khổ, lo âu và suy sụp. Người ta thường mặc định rằng, bất cứ ai bước chân vào cánh cửa ấy, khi bước ra – hoặc chí ít là khi ra trước vành móng ngựa – đều sẽ gầy rộc đi, hốc hác và tiều tụy vì dằn vặt. Thế nhưng, trong quá trình hành nghề của tôi, có một nghịch lý đã diễn ra, không chỉ một lần mà lặp lại ở ba vụ án hình sự hoàn toàn khác nhau. Ba thân chủ của tôi, dù đang đối mặt với những tội danh không hề nhẹ, nhưng nghịch lý là dù đang bị cách ly hoàn toàn với xã hội, nhưng cả ba đều tăng cân.
Nghe qua, điều này có vẻ lạ lùng, thậm chí khó tin. Có người sẽ hỏi: “Phải chăng điều kiện sinh hoạt trong đó quá tốt?” hay “Liệu họ có phải là những kẻ vô cảm, dửng dưng trước tội lỗi của mình?”. Câu trả lời là không. Sự thay đổi về thể chất ấy không đến từ sự sung sướng về vật chất, mà bắt nguồn từ một sự chuyển biến cốt lõi bên trong: Sự hồi sinh về mặt tâm lý.
Khi một người bất ngờ rơi vào vòng tố tụng, đặc biệt là khi lệnh bắt tạm giam được thi hành, đó là cú sốc tâm lý khủng khiếp nhất. Nỗi sợ hãi lớn nhất của con người không phải là khó khăn, mà là sự vô định. Họ không biết ngày mai sẽ ra sao, không biết khung hình phạt nào đang chờ đợi, và ám ảnh nhất là cảm giác bị cả thế giới bỏ rơi. Chính sự hoảng loạn, mất ăn mất ngủ vì lo sợ ấy là nguyên nhân khiến hầu hết các bị can suy kiệt nhanh chóng.
Trong những vụ án tôi tham gia, ưu tiên hàng đầu của tôi khi tiếp xúc với thân chủ trong trại tạm giam chưa bao giờ là vội vã bàn ngay về kỹ thuật tranh tụng hay hứa hẹn những kết quả viển vông. Việc đầu tiên và quan trọng nhất là liệu pháp ổn định tư tưởng. Tôi dành thời gian để giải thích cặn kẽ cho họ hiểu vị trí pháp lý của mình đang ở đâu. Tôi vẽ ra cho họ thấy bức tranh toàn cảnh: đâu là tình tiết tăng nặng, đâu là tình tiết giảm nhẹ, và con đường phía trước sẽ đi qua những chặng nào. Khi bóng tối của sự vô định bị xua tan bằng ánh sáng của kiến thức pháp luật, nỗi sợ hãi mơ hồ sẽ biến mất. Khi họ hiểu rằng mình đang đứng trên mặt đất, dù mặt đất ấy có gồ ghề, họ vẫn cảm thấy an tâm hơn là rơi tự do trong hố sâu tâm lý.
Ba bị cáo tăng cân trong câu chuyện của tôi có một điểm chung rất đáng quý: Họ dám đối diện với sự thật. Thay vì dùng năng lượng để quanh co, chối tội, hay dựng lên những kịch bản đối phó – điều chỉ làm tâm trí thêm căng thẳng và mệt mỏi – họ chọn cách chấp nhận sai lầm. Khi được luật sư phân tích thấu đáo, họ hiểu rằng: Thừa nhận sai phạm không phải là sự yếu hèn, mà là bước đầu tiên của sự dũng cảm.
Trạng thái “ăn được, ngủ được” của họ chính là tấm gương phản chiếu một nội tâm đã thôi dậy sóng. Đó là sự thanh thản của một người đã trút bỏ được gánh nặng của sự dối trá. Họ ăn ngon hơn, ngủ sâu hơn vì họ biết mình đang bắt đầu quá trình sửa sai. Lúc này, họ không chỉ là một “bị can” trong hồ sơ vụ án, mà đang dần tìm lại giá trị “con người” của chính mình qua sự hối cải thực tâm.
Yếu tố then chốt thứ ba dẫn đến sự chuyển biến tích cực này chính là Niềm tin.Trong bốn bức tường giam, luật sư không chỉ là người bảo vệ pháp lý, mà còn là cầu nối duy nhất với thế giới bên ngoài, là điểm tựa tinh thần vững chãi nhất. Nhưng niềm tin ấy không tự nhiên mà có. Nó không đến từ những lời hứa “chạy án” hay vẽ vời màu hồng. Nó đến từ sự thẳng thắn, chân thành và đồng hành thực chất.
Tôi luôn quan niệm, bào chữa không có nghĩa là tìm mọi cách để trắng án bất chấp sự thật. Bào chữa là giúp bị cáo chịu trách nhiệm đúng với hành vi của mình, không hơn không kém, và khơi dậy phần “người” tốt đẹp nhất trong họ để Tòa án thấy được khả năng cải tạo. Khi thân chủ cảm nhận được luật sư đang dốc lòng vì họ, không bỏ rơi họ, và tin rằng pháp luật sẽ có sự khoan hồng cho người biết phục thiện, họ sẽ trút bỏ được gánh nặng ngàn cân. Họ tin tưởng giao phó sinh mệnh pháp lý của mình cho luật sư, để bản thân có thể tĩnh tâm chờ đợi phán quyết với một tâm thế vững vàng nhất.
Tôi thường nói tôi có duyên với án hình sự. Và trong suốt hành trình hành nghề, điều khiến tôi tự hào nhất đôi khi không phải là những màn tranh luận nảy lửa hay những bản án được tuyên giảm sâu bất ngờ. Điều khiến tôi thấy mình thành công nhất, là giữ được con người cho thân chủ ngay trong giai đoạn tăm tối nhất của cuộc đời họ.
Hình ảnh ba bị cáo tăng cân, với tôi, không phải là chuyện bên lề hay một chi tiết hài hước. Đó là minh chứng sống động cho thấy họ còn niềm tin, còn sức sống và còn khát vọng hướng thiện. Đó là dấu hiệu cho thấy họ đã sẵn sàng để đứng dậy sau vấp ngã. Và việc giúp thân chủ tìm lại được sự bình an trong tâm hồn trước khi bước ra trước vành móng ngựa, đó mới chính là giá trị sâu sắc và nhân văn nhất mà một luật sư hình sự có thể mang lại.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn luật sư TP. Hà Nôi): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936.026.559 – Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
