Thời hiệu khởi kiện giúp đảm bảo sự ổn định và công bằng trong các quan hệ pháp lý. Thời hiệu khuyến khích các bên giải quyết tranh chấp kịp thời, tránh việc kéo dài quá lâu dẫn đến khó khăn trong việc thu thập chứng cứ hoặc mất mát nhân chứng. Thời hiệu cũng giúp ngăn chặn việc khởi kiện vô căn cứ sau một thời gian dài, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc giải quyết tranh chấp.
1. Thời hiệu khởi kiện là gì?
Khái niệm “Thời hiệu” được định nghĩa tại Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015 được hiểu như sau:
“1. Thời hiệu là thời hạn do luật quy định mà khi kết thúc thời hạn đó thì phát sinh hậu quả pháp lý đối với chủ thể theo điều kiện do luật quy định.
Thời hiệu được áp dụng theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan.
- Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu theo yêu cầu áp dụng thời hiệu của một bên hoặc các bên với điều kiện yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ, việc.
Người được hưởng lợi từ việc áp dụng thời hiệu có quyền từ chối áp dụng thời hiệu, trừ trường hợp việc từ chối đó nhằm mục đích trốn tránh thực hiện nghĩa vụ.”
Điều 144 Bộ luật Dân sự 2015 có giải thích: “Thời hạn là một khoảng thời gian được xác định từ thời điểm này đến thời điểm khác. Thời hạn có thể được xác định bằng phút, giờ, ngày, tuần, tháng, năm hoặc bằng một sự kiện có thể sẽ xảy ra.”
Tại Điều 150 Bộ Luật Dân sự năm 2015 quy định : “Thời hiệu khởi kiện là thời hạn mà chủ thể được quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án dân sự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm; nếu thời hạn đó kết thúc thì mất quyền khởi kiện.”
Như vậy, những quy định về thời hiệu và thời hiệu khởi kiện trong Bộ luật Dân sự 2015 đã được điều chỉnh và bổ sung rõ ràng, nhằm đảm bảo tính minh bạch và thống nhất trong việc áp dụng pháp luật. Thời hiệu khởi kiện chính là khoảng thời gian mà chủ thể có quyền khởi kiện ra tòa án để giải quyết tranh chấp. Thời hiệu được áp dụng khác nhau với các trường hợp khác nhau, theo quy định của pháp luật.
2. Cách tính thời hiệu khởi kiện trong tranh chấp đất đai
2.1. Thời hiệu khởi kiện khi nào
Căn cứ vào điều 151 Bộ luật Dân sự 2015 cách tính thời hiệu được quy định như sau : “Thời hiệu được tính từ thời điểm bắt đầu ngày đầu tiên của thời hiệu và chấm dứt tại thời điểm kết thúc ngày cuối cùng của thời hiệu.”
Theo đó, thời hiệu khởi kiện tranh chấp đất đai được tính từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
2.2. Các loại thời gian không tính vào thời hiệu khởi kiện
Trong khoảng thời gian còn thời hiệu khởi kiện, có những sự việc, sự tác động diễn ra làm ảnh hưởng đến việc khởi kiện hoặc việc người có quyền yêu cầu biết/ phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Thời gian diễn ra một số sự việc này sẽ được trừ đi trong thời hiệu khởi kiện (Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015):
“ Thời gian không tính vào thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự, thời hiệu yêu cầu giải quyết việc dân sự là khoảng thời gian xảy ra một trong các sự kiện sau đây:
- Sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan làm cho chủ thể có quyền khởi kiện, quyền yêu cầu không thể khởi kiện, yêu cầu trong phạm vi thời hiệu.
Sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường tr