Nghề luật sư là nghề biết, nghề nói và nghề viết. Nếu lời nói là phương tiện giao tiếp, tranh luận và thuyết phục thì ngòi bút là một thứ vũ khí mềm, thể hiện trí tuệ, bản lĩnh, văn hóa và sức mạnh nghề nghiệp.
Trong quá trình hành nghề, luật sư phải viết nhiều loại văn bản: đơn từ, kiến nghị, khiếu nại, luận cứ, ý kiến pháp lý, văn bản gửi cơ quan nhà nước, cơ quan tiến hành tố tụng hoặc trao đổi với đối phương. Nhưng viết nhiều không đồng nghĩa với viết hay, viết dài không đồng nghĩa với có giá trị. Điều quan trọng là viết đúng, viết trúng và viết có mục đích. Muốn viết được, trước hết phải có kiến thức pháp luật và tư duy. Người viết phải xác định rõ mình viết gì, cho ai, để làm gì, đến đâu và sau khi đọc, người nhận cần làm gì. Nếu không trả lời được những câu hỏi đó, rất dễ rơi vào tình trạng nhiều chữ nhưng thiếu trọng tâm. Có thể nói vui rằng, viết văn bản pháp lý không phải là “đếm chữ lấy tiền”.
Một văn bản tốt phải đúng nội dung, đúng yêu cầu, đúng pháp luật, có căn cứ và lập luận khoa học. Quan trọng hơn là phải viết trúng vấn đề. Trong tranh tụng, đó có thể là điểm yếu của đối phương; trong kiến nghị, là sai sót cần được xem xét; trong tư vấn, là điều khách hàng chưa nhận ra. Luật sư phải tìm được đúng điểm rơi của văn bản. Văn phong pháp lý không nhất thiết phải khô cứng.
Một văn bản tốt phải có lý lẽ chặt chẽ, ngôn ngữ phù hợp, văn hóa giao tiếp và sức thuyết phục. Có lúc cần mềm, có lúc cần cứng; có lúc cần phân tích, giải thích, nhưng cũng có lúc phải chỉ rõ sai ở đâu, trách nhiệm thuộc về ai và hậu quả pháp lý như thế nào. Mềm nhưng không nhạt; cứng nhưng không cực đoan; đấu tranh nhưng không xúc phạm; thuyết phục nhưng không cầu xin. Đó là cái khó của việc viết văn bản luật sư. Ngay cả khi chỉ ra lỗi của một cá nhân, cơ quan hay bên đối lập, người viết vẫn phải giữ sự điềm tĩnh và văn hóa nghề nghiệp. Mục đích không phải làm người đọc tức giận, mà khiến họ thấy vấn đề nêu ra có căn cứ, có lý và cần được giải quyết.
Một văn bản kiến nghị tốt không chỉ nói “cơ quan này đã sai”, mà phải chỉ ra sai ở đâu, căn cứ nào, hậu quả gì và cần làm gì để khắc phục. Nếu người đọc hiểu được vấn đề, căn cứ và việc cần xử lý thì đó mới là văn bản có hiệu quả.
Trong quá trình hành nghề, Văn phòng Luật sư Đồng Đội đã có nhiều văn bản kiến nghị gửi đến cơ quan cấp tỉnh, cấp trung ương và các cơ quan có thẩm quyền. Có những văn bản nhận được sự phản hồi nghiêm túc. Điều đó cho thấy: văn bản có sức nặng không phải vì người ký là ai, mà trước hết vì nội dung có căn cứ, lập luận thuyết phục và cách thể hiện có bản lĩnh. Trong nghề luật sư, có lúc phải làm việc với những cơ quan, tổ chức hoặc những người có vị trí rất lớn. Đừng vì thế mà sợ. “Ông lớn” có cái mạnh của “ông lớn”, nhưng cũng có những điều họ phải giữ, trong đó có uy tín và trách nhiệm.
Luật sư không cần đối đầu bằng cảm xúc, mà phải đối thoại bằng pháp luật, chứng cứ, lý lẽ và một văn bản nghiêm túc. Mình đúng thì không có gì phải sợ. Nhưng muốn không sợ thì trước hết phải đúng: đúng về pháp luật, chứng cứ, lập luận và cả cách ứng xử. Bản lĩnh nghề nghiệp không nằm ở việc nói to đến đâu, mà ở chỗ có đủ cơ sở để đứng vững hay không. Một kinh nghiệm quan trọng nữa là thời điểm. Một kiến nghị hay nhưng gửi quá muộn thì hiệu quả có thể giảm rất nhiều. Nếu phiên tòa sắp diễn ra mà luật sư mới gửi kiến nghị, cơ quan nhận văn bản chưa kịp nghiên cứu thì dù nội dung đúng, cơ hội phát huy tác dụng cũng bị hạn chế.
Vì vậy, luật sư không chỉ phải viết đúng mà còn phải viết kịp thời, gửi đúng người, đúng cơ quan và đúng thời điểm. Tôi vẫn nghĩ rằng một văn bản luật sư, sau khi đọc xong, nhất định phải để lại một điều gì đó: một căn cứ mới, một lập luận mới, một vấn đề trước đó chưa được nhìn thấy, hoặc khiến người đọc phải dừng lại và suy nghĩ: “Vấn đề này đúng là cần phải xem lại.” Nếu viết xong mà người đọc không hiểu vấn đề nằm ở đâu, không biết phải làm gì và không có gì đọng lại thì dù văn bản có nhiều trang cũng chưa chắc có giá trị. Ít chữ nhưng nhiều ý, ngắn nhưng sâu, mềm mại nhưng có sức nặng, khiêm tốn nhưng không yếu thế – đó là bản lĩnh của ngòi bút luật sư.
Những kỹ năng này không thể chỉ học trong giáo trình. Phải viết, đọc, nghiên cứu, va chạm nhiều và quan trọng nhất là biết rút kinh nghiệm sau mỗi văn bản. Có văn bản chưa đạt kết quả như mong muốn, có lập luận chưa đủ mạnh, có cách diễn đạt chưa phù hợp. Tất cả đều là bài học để người luật sư trưởng thành.
Làm nghề lâu năm, tôi càng thấy ngòi bút chính là một phần sức mạnh của luật sư. Không phải sức mạnh để công kích người khác, mà là sức mạnh của tri thức, lý lẽ, pháp luật và văn hóa ứng xử. Một văn bản tốt có thể mở ra một cuộc đối thoại. Một kiến nghị đúng lúc có thể giúp giải quyết một vụ việc. Một bản luận cứ chặt chẽ có thể thay đổi cách nhìn về một vấn đề. Và đôi khi, một lá đơn được viết đúng, viết trúng, gửi đúng người, đúng thời điểm có thể làm thay đổi cả hướng đi của một vụ việc. Đó là giá trị của ngòi bút, và cũng là kỹ năng mà người luật sư muốn đi đường dài với nghề nhất định phải rèn luyện.
Luật sư có thể không nói nhiều, nhưng mỗi khi cầm bút phải biết mình đang viết gì, viết cho ai, viết để làm gì và viết như thế nào để pháp luật được tôn trọng, quyền lợi của khách hàng được bảo vệ và vấn đề được giải quyết. Đó không chỉ là kỹ năng soạn thảo văn bản, mà còn là bản lĩnh nghề nghiệp.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936 026 559
– Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.co
