KINH NGHIỆM LÀM ÁN HÀNH CHÍNH – KHÓ MÀ HAY
Giúp dân đi kiện hành chính là việc rất khó. Khó không chỉ vì đối tượng bị kiện là cơ quan nhà nước, người có chức vụ, quyền hạn, mà còn vì người dân đi kiện thường đã ở thế yếu từ đầu: yếu về kiến thức pháp luật, yếu về vị thế, yếu cả về tài liệu, chứng cứ.
Nhiều người dân tìm đến luật sư khi mọi thứ đã muộn. Quyết định hành chính ban hành đã lâu, hồ sơ không đầy đủ, giấy tờ thất lạc, lời trình bày thì cảm tính, bức xúc nhiều hơn là lập luận pháp lý. Nếu luật sư chỉ nghe một chiều rồi “thổi phồng” vụ việc, thì rất dễ tự đẩy mình và thân chủ vào thế rủi ro.
Làm án hành chính, việc đầu tiên không phải là hứa hẹn thắng thua, mà là biết tư vấn cho khách hàng tiến hay lùi. Có những vụ phải nói thẳng: chưa đủ điều kiện khởi kiện. Có những vụ phải kiên nhẫn thu thập thêm tài liệu, làm rõ sai phạm trước khi nộp đơn ra tòa.
Muốn làm được điều đó, luật sư phải yêu cầu tòa án thu thập chứng cứ, yêu cầu các cơ quan liên quan cung cấp đầy đủ tài liệu. Đây là điểm mấu chốt, vì người dân gần như không thể tự mình tiếp cận hồ sơ nội bộ của cơ quan nhà nước. Sau khi có tài liệu, luật sư phải phân tích, mổ xẻ đúng – sai trên cơ sở pháp luật chuyên ngành, không nói chung chung. Án hành chính không thắng bằng cảm xúc, mà thắng bằng quy trình, thẩm quyền, trình tự, căn cứ pháp lý.
Trong các vụ án về đền bù, giải phóng mặt bằng, càng phải soi kỹ. Đây là lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực, dễ có kẽ hở, và cũng dễ để lộ những sai phạm không thể bao biện. Chỉ cần sai về thẩm quyền, sai về trình tự, sai về căn cứ áp dụng pháp luật, thì quyết định hành chính đó phải bị hủy. Kinh nghiệm là: đánh đúng vào điểm yếu, không dàn trải. Không cần nói nhiều, chỉ cần chỉ ra cái sai nghiêm trọng và hậu quả của nó đối với quyền lợi người dân.
Tuy nhiên, làm án hành chính hiện nay cũng đòi hỏi luật sư phải rất bản lĩnh nhưng cũng rất khiêm tốn. Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố đồng thời là người có thẩm quyền cấp chứng chỉ hành nghề luật sư. Sở Tư pháp quản lý nhà nước về đoàn luật sư. Vì vậy, luật sư trẻ, luật sư “hay nổ” rất dễ bị “quan tâm”. Do đó, làm nghề phải đàng hoàng, chuẩn mực, đúng luật, khiêm tốn nhưng không hèn, cứng rắn nhưng không cực đoan.
Một thực tế khác là nhiều lãnh đạo cơ quan bị kiện xin xét xử vắng mặt, trong khi pháp luật chỉ cho phép ủy quyền cho cấp phó chứ không phải cho nhân viên. Việc vắng mặt này khiến người dân đi kiện không hài lòng, bức xúc, vì không được đối thoại trực tiếp với người ra quyết định ảnh hưởng đến quyền lợi của mình. Trong những trường hợp đó, luật sư cần kiến nghị đúng chỗ: kiến nghị đến cấp ủy quản lý cán bộ, kiến nghị với tòa án, Hội đồng xét xử, thậm chí Ban Nội chính, để tạo áp lực pháp lý và chính trị phù hợp, nhằm bảo đảm phiên tòa diễn ra đúng tinh thần thượng tôn pháp luật.
Tóm lại, án hành chính khó, nhưng không phải là không làm được. Quan trọng là đừng nghe một chiều, đừng thổi phồng, hãy tìm cho ra cái sai nghiêm trọng, gây hậu quả, rồi hãy nhận vụ án. Làm được như vậy, án hành chính không chỉ khó, mà còn rất hay, rất đáng để luật sư theo đuổi, và rất có ích cho người dân.
