Phiên tòa hình sự trực tuyến là một hình thức xét xử mới, được triển khai trong bối cảnh cải cách tư pháp và chuyển đổi số, nhằm đáp ứng yêu cầu tổ chức xét xử linh hoạt, tiết kiệm thời gian và nguồn lực xã hội. Đối với các vụ án có bị cáo đang bị tạm giam hoặc các bên tham gia tố tụng ở xa trụ sở Tòa án, hình thức này mang lại nhiều thuận lợi về mặt tổ chức. Tuy nhiên, đối với luật sư, phiên tòa trực tuyến lại đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn về sự chuẩn bị, khả năng thích ứng và kỹ năng tranh tụng trong một môi trường hoàn toàn khác so với phiên tòa truyền thống. Chỉ một sơ suất nhỏ về kỹ thuật hoặc quy trình cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện quyền bào chữa và kết quả giải quyết vụ án. Vậy khi tham gia phiên tòa hình sự trực tuyến, Luật sư cần lưu ý điều gì?
1. Nắm vững căn cứ pháp lý và mô hình tổ chức phiên tòa trực tuyến
Trước hết, luật sư cần nắm chắc căn cứ pháp lý và quy chế tổ chức phiên tòa hình sự trực tuyến để chủ động trong mọi tình huống phát sinh. Việc hiểu rõ cơ sở pháp luật không chỉ giúp luật sư yên tâm khi tham gia xét xử, mà còn là nền tảng quan trọng để kịp thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị cáo khi có dấu hiệu vi phạm thủ tục tố tụng. Luật sư cần xác định rõ mô hình xét xử được áp dụng, điểm cầu trung tâm đặt tại trụ sở Tòa án hay địa điểm khác, bị cáo tham gia tại trại tạm giam hay một điểm cầu riêng, cũng như hình thức tham gia của luật sư là trực tiếp hay từ xa. Những yếu tố này tuy mang tính kỹ thuật nhưng lại có ý nghĩa quyết định đến mức độ chủ động của luật sư trong việc trình bày quan điểm, hỏi bị cáo và thực hiện quyền tranh tụng trong suốt phiên tòa.
2. Chuẩn bị đầy đủ điều kiện kỹ thuật và không gian tham gia phiên tòa
Khác với phiên tòa xét xử trực tiếp, nơi luật sư chỉ cần có mặt đúng thời gian và mang theo đầy đủ hồ sơ vụ án, phiên tòa trực tuyến đòi hỏi luật sư phải chuẩn bị kỹ lưỡng về điều kiện kỹ thuật. Việc mất kết nối internet, âm thanh không rõ hoặc hình ảnh gián đoạn có thể khiến luật sư không theo dõi đầy đủ diễn biến phiên tòa, bị hạn chế quyền phát biểu và tranh luận. Do đó, luật sư cần kiểm tra trước đường truyền internet, micro, camera, phần mềm kết nối và các thiết bị hỗ trợ khác, đồng thời luôn chủ động phương án dự phòng để tránh bị động khi xảy ra sự cố. Không gian tham gia phiên tòa cũng phải được bảo đảm yên tĩnh, ánh sáng phù hợp, không có yếu tố gây nhiễu, thể hiện sự nghiêm túc và chuyên nghiệp của luật sư khi tham gia hoạt động xét xử, dù là trong môi trường trực tuyến.
3. Số hóa hồ sơ vụ án và điều chỉnh chiến lược tranh tụng
Một yêu cầu không thể thiếu đối với luật sư khi tham gia phiên tòa hình sự trực tuyến là việc số hóa và sắp xếp hồ sơ vụ án một cách khoa học. Nếu như tại phiên tòa truyền thống, luật sư có thể linh hoạt sử dụng hồ sơ giấy để đối chiếu, trích dẫn, thì trong phiên tòa online, mọi thao tác đều phải được thực hiện nhanh chóng và chính xác trên màn hình máy tính. Việc chuẩn bị các tài liệu scan rõ ràng, đánh dấu những bút lục quan trọng và xây dựng sẵn dàn ý tranh tụng ngắn gọn sẽ giúp luật sư chủ động hơn khi cần viện dẫn chứng cứ hoặc phản biện quan điểm của Viện kiểm sát. Đồng thời, tranh tụng tại phiên tòa trực tuyến đòi hỏi luật sư phải trình bày súc tích, tập trung vào những vấn đề cốt lõi của vụ án như tính đúng đắn của việc định tội danh, giá trị chứng minh của chứng cứ buộc tội, các vi phạm tố tụng nếu có và những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cần được Hội đồng xét xử xem xét đầy đủ.
4. Bảo đảm quyền bào chữa và quyền của bị cáo trong môi trường xét xử trực tuyến
Một trong những thách thức lớn nhất đối với luật sư tại phiên tòa hình sự trực tuyến là việc bảo đảm quyền trao đổi riêng với bị cáo. Khi bị cáo tham gia phiên tòa từ trại tạm giam hoặc điểm cầu khác, luật sư rất khó có điều kiện tiếp xúc trực tiếp để nắm bắt tâm lý, hoàn cảnh và những diễn biến phát sinh trong quá trình xét xử. Vì vậy, luật sư cần chủ động đề nghị Hội đồng xét xử tạo điều kiện cho việc trao đổi trước phiên tòa hoặc trong những thời điểm cần thiết, nhằm bảo đảm bị cáo không rơi vào trạng thái bị động, đơn độc. Bên cạnh đó, do hạn chế về hình ảnh và âm thanh qua màn hình, luật sư cần đặt câu hỏi rõ ràng, mạch lạc, yêu cầu bị cáo trả lời đầy đủ để tránh hiểu nhầm hoặc bỏ sót tình tiết quan trọng. Trong trường hợp xảy ra sự cố kỹ thuật làm ảnh hưởng đến việc theo dõi phiên tòa hoặc quyền tranh tụng, luật sư phải kịp thời đề nghị ghi nhận vào biên bản phiên tòa, coi đây là căn cứ quan trọng cho việc kháng cáo hoặc kiến nghị về sau. Dù xét xử trong môi trường trực tuyến, luật sư vẫn phải giữ tác phong, trang phục và thái độ ứng xử nghiêm túc, đồng thời tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc bảo mật thông tin vụ án.
Phiên tòa hình sự trực tuyến có thể tạo ra cảm giác xa cách hơn so với phiên tòa truyền thống, nhưng bản chất của hoạt động xét xử và việc bảo đảm quyền con người của bị cáo không hề thay đổi. Trong bối cảnh mới, luật sư càng cần bản lĩnh hơn, chủ động hơn và tranh tụng mạnh mẽ hơn để thực hiện đầy đủ chức năng bào chữa, góp phần bảo vệ công lý và sự công bằng của pháp luật.
Kết luận
Phiên tòa hình sự trực tuyến là xu hướng tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa tư pháp, nhưng sự tiện lợi về hình thức không được phép làm suy giảm các nguyên tắc tố tụng và quyền bào chữa của bị cáo. Trong môi trường xét xử mới này, luật sư cần chủ động thích ứng, kiểm soát tốt yếu tố kỹ thuật và giữ vững bản lĩnh tranh tụng để bảo đảm rằng công lý vẫn được thực thi đầy đủ, nghiêm minh và không bị giới hạn bởi khoảng cách công nghệ.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn luật sư TP. Hà Nôi): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936.026.559 – Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
