Trong thực tiễn giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình, một vấn đề thường được đặt ra là: khi vợ chồng không còn chung sống với nhau, con ở với một bên thì bên còn lại có phải đóng góp tiền để nuôi con hay không? Và nếu bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật thì nghĩa vụ cấp dưỡng có được thi hành hay không? Trước hết, cần khẳng định rằng việc cấp dưỡng nuôi con không phải là vấn đề để cha mẹ muốn thực hiện hay không thì tùy ý.
Khi cha, mẹ không trực tiếp nuôi con thì vẫn có trách nhiệm cùng nhau chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo đảm quyền lợi của con. Con là con chung, cho dù cha mẹ không còn là vợ chồng thì trách nhiệm đối với con vẫn còn nguyên. Nếu con đang sống với cha thì người mẹ có trách nhiệm cấp dưỡng theo quy định của pháp luật. Ngược lại, nếu con sống với mẹ thì người cha có trách nhiệm cấp dưỡng.
Mức cấp dưỡng, phương thức cấp dưỡng và thời điểm thực hiện nghĩa vụ sẽ được xác định trên cơ sở thỏa thuận của các bên hoặc theo bản án, quyết định của Tòa án. Điểm rất đáng lưu ý trong pháp luật về thi hành án dân sự là: không phải cứ bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật thì tất cả các nội dung trong bản án đều phải chờ đến khi có bản án phúc thẩm mới được thi hành. Theo Điều 2 Luật Thi hành án dân sự, bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án về cấp dưỡng thuộc trường hợp được thi hành ngay, mặc dù có thể bị kháng cáo hoặc kháng nghị.
Nói cách khác, nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con được pháp luật đặt trong nhóm nghĩa vụ cần được thực hiện kịp thời, bởi vì nhu cầu ăn ở, học tập, chăm sóc và sinh hoạt của trẻ em diễn ra hằng ngày, không thể chờ đợi quá lâu cho đến khi quá trình tố tụng kết thúc. Vì vậy, nếu bản án sơ thẩm đã tuyên nghĩa vụ cấp dưỡng thì người được thi hành án có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành theo quy định pháp luật. Trong những trường hợp thuộc diện phải ra quyết định thi hành án theo yêu cầu, cơ quan thi hành án dân sự có trách nhiệm xem xét và ra quyết định theo trình tự luật định. Luật cũng ghi nhận quyền của đương sự được yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành bản án, quyết định.
Tuy nhiên, thi hành án trước hết vẫn cần đề cao sự tự nguyện. Các bên có thể thỏa thuận về thời gian, phương thức và cách thức thực hiện nghĩa vụ, miễn là việc thỏa thuận đó không trái pháp luật và đạo đức xã hội. Trong thực tế, đối với nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con, vận động, thuyết phục và tạo điều kiện để người phải thi hành án tự nguyện thực hiện thường là cách phù hợp và nhân văn nhất. Nhưng nếu người phải thi hành án có điều kiện thực hiện nghĩa vụ mà cố tình không thực hiện thì pháp luật vẫn có cơ chế cưỡng chế.
Luật Thi hành án dân sự quy định nhiều biện pháp cưỡng chế, trong đó có khấu trừ tiền trong tài khoản, trừ vào thu nhập, kê biên và xử lý tài sản hoặc các biện pháp khác theo quy định của pháp luật. Trong trường hợp người phải cấp dưỡng có tiền lương hoặc thu nhập ổn định, việc trừ vào thu nhập có thể là một trong những biện pháp được xem xét áp dụng khi có đủ căn cứ pháp luật. Dĩ nhiên, cưỡng chế thi hành án là biện pháp bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, chứ không phải mục tiêu đầu tiên trong mọi vụ việc.
Đặc biệt đối với nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con, số tiền thường được thực hiện theo từng tháng và mục đích cuối cùng vẫn là bảo đảm cuộc sống, việc học tập và sự phát triển của đứa trẻ. Vì vậy, nếu các bên có thể tôn trọng, thông cảm và tự nguyện thực hiện nghĩa vụ thì đó luôn là phương án tốt nhất. Cha mẹ đã không còn là vợ chồng thì vẫn là cha mẹ của con. Không nên vì mâu thuẫn giữa người lớn mà biến đứa trẻ thành công cụ để tranh chấp, gây sức ép hoặc trả đũa lẫn nhau. Càng không nên lấy việc cấp dưỡng, việc thăm nom hoặc việc nuôi con làm lý do để kéo dài mâu thuẫn. Ngược lại, người có nghĩa vụ cấp dưỡng cũng cần hiểu rằng: việc cấp dưỡng không phải là “cho tiền” cho người còn lại, mà trước hết là trách nhiệm đối với chính con của mình. Tiền cấp dưỡng nhằm bảo đảm một phần chi phí ăn uống, học tập, chăm sóc và sinh hoạt của đứa trẻ.
Trong trường hợp có tranh chấp về người trực tiếp nuôi con, Tòa án sẽ xem xét nhiều yếu tố nhằm bảo đảm quyền lợi tốt nhất của con. Việc ai có điều kiện kinh tế tốt hơn chỉ là một yếu tố; bên cạnh đó còn phải xem xét điều kiện chăm sóc, môi trường sống, khả năng giáo dục, sự ổn định và thái độ, trách nhiệm của cha hoặc mẹ đối với con. Ý kiến của con từ đủ 07 tuổi trở lên cũng là một yếu tố cần được xem xét theo quy định pháp luật, nhưng không phải là yếu tố duy nhất quyết định việc giao con cho ai nuôi. Trong trường hợp sau này có yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con, Tòa án sẽ căn cứ vào các điều kiện và lợi ích thực tế của con tại thời điểm giải quyết. Việc một bên cố tình không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng, mặc dù có điều kiện và đã được bản án, quyết định xác định nghĩa vụ, có thể là một tình tiết để Tòa án đánh giá về mức độ trách nhiệm và thái độ của người đó đối với con.
Tuy nhiên, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con không tự động xảy ra chỉ vì một bên chậm hoặc không cấp dưỡng; Tòa án vẫn phải xem xét toàn diện quyền lợi và sự phát triển của trẻ. Nói một cách đơn giản, đã là cha mẹ thì phải cùng có trách nhiệm với con. Người trực tiếp nuôi con có trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hằng ngày. Người không trực tiếp nuôi con có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng và các trách nhiệm khác theo quy định của pháp luật. Nếu một bên không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ thì cơ quan thi hành án có thể áp dụng các biện pháp theo quy định pháp luật.
Việc cưỡng chế là cần thiết khi người phải thi hành án có điều kiện nhưng cố tình không chấp hành. Trong những trường hợp có dấu hiệu cố ý không chấp hành bản án và đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định, hành vi còn có thể bị xem xét trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc hơn. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là sự tự giác và trách nhiệm của mỗi người làm cha, làm mẹ. Pháp luật có thể cưỡng chế việc chuyển tiền, nhưng không thể cưỡng chế tình yêu thương và trách nhiệm tự nhiên của cha mẹ đối với con. Vì vậy, dù hai người không còn sống chung, không còn là vợ chồng, thì vẫn nên tôn trọng nhau vì con. Đừng lấy đứa trẻ làm nơi giằng co. Đừng để những mâu thuẫn của người lớn ảnh hưởng đến quyền lợi và tâm lý của con.
Cấp dưỡng nuôi con là nghĩa vụ pháp lý, nhưng trước hết cũng là trách nhiệm đạo đức và trách nhiệm của một người làm cha, làm mẹ. Tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, tôn trọng bản án, tôn trọng nhau và cùng hướng đến lợi ích tốt nhất của con đó mới là cách giải quyết văn minh, nhân văn và đúng tinh thần của pháp luật
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn luật sư TP. Hà Nôi): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936.026.559
– Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
