Có những tranh chấp dân sự, nếu chỉ nhìn vào một hợp đồng đã được ký và công chứng thì tưởng như mọi việc đã rõ ràng.
Nhưng pháp luật không chỉ nhìn vào hình thức của một tờ giấy. Điều cần được xem xét là ý chí thực sự của các bên, bản chất của giao dịch, quá trình giao kết, việc thực hiện nghĩa vụ và toàn bộ những tình tiết khách quan có liên quan.
Đặc biệt, khi một bên trong giao dịch là người cao tuổi, sống cô đơn, không chồng, không con, không biết chữ, có hoàn cảnh phụ thuộc và hạn chế khả năng tự bảo vệ quyền lợi của mình, thì việc đánh giá giao dịch càng phải được thực hiện một cách thận trọng, toàn diện và có trách nhiệm.
Sự chênh lệch giá trị tài sản và bản chất thực sự của giao dịch
Không thể chỉ vì có một hợp đồng mua bán đã được công chứng mà mặc nhiên cho rằng giao dịch đó hoàn toàn tự nguyện, minh bạch và đúng với ý chí thực sự của người chuyển nhượng.
Bởi có những câu hỏi cần được trả lời:
Nếu là một giao dịch mua bán thực sự thì tiền mua bán đã được giao nhận như thế nào?
Có tài liệu, chứng từ hoặc căn cứ đáng tin cậy nào chứng minh việc thanh toán hay không?
Người bán đã bán tài sản để làm gì? Có nhu cầu thực tế và ý chí rõ ràng đối với việc chuyển nhượng hay không?
Tại sao giá ghi trong hợp đồng chỉ khoảng 150 triệu đồng, trong khi giá trị tài sản theo kết quả thẩm định được cho là có thể lên đến khoảng 1,5 tỷ đồng hoặc cao hơn?
Việc chênh lệch giá trị lớn như vậy có phản ánh đúng bản chất của giao dịch hay không?
Nếu người chuyển nhượng không biết chữ thì việc công chứng, giải thích nội dung hợp đồng, xác nhận ý chí tự nguyện và bảo đảm quyền lợi của họ đã được thực hiện như thế nào?
Có hay không việc lợi dụng sự tin tưởng, quan hệ cô cháu, hoàn cảnh cô đơn và sự yếu thế của người chuyển nhượng để xác lập một giao dịch không phản ánh đúng ý chí thật sự của họ?
Những câu hỏi ấy không nhằm phủ nhận giá trị của hoạt động công chứng. Nhưng công chứng không thể là lý do để bỏ qua việc xem xét bản chất giao dịch khi có những dấu hiệu bất thường, những mâu thuẫn về chứng cứ hoặc những tình tiết cho thấy người yếu thế có thể đã không nhận thức đầy đủ về hậu quả pháp lý của việc mình ký kết.
Trong quan hệ gia đình, có những người già từng nghĩ rằng: “Đến khi mình mất thì tài sản cũng để lại cho con cháu. Nếu cháu chăm sóc, sống có tình nghĩa thì sau này sẽ cho cháu.”
Đó có thể là một suy nghĩ về tình cảm, một sự dự định trong tương lai hoặc một mong muốn có điều kiện.
Nhưng ý định sẽ cho trong tương lai không đồng nghĩa với việc đã bán tài sản ở hiện tại.
Càng không thể đồng nhất một sự hứa hẹn, một mong muốn hay một tình cảm gia đình với một hợp đồng mua bán đã hoàn tất đầy đủ về ý chí, giá trị và nghĩa vụ thanh toán.
Thủ tục công chứng hợp đồng đối với người yếu thế không biết chữ.
Pháp luật cần bảo vệ quyền tự định đoạt tài sản. Nhưng pháp luật cũng phải bảo vệ người yếu thế trước nguy cơ bị lừa dối, bị lợi dụng lòng tin hoặc bị đặt vào một giao dịch mà họ không hiểu đầy đủ bản chất và hậu quả.
Một bản án đúng không chỉ là bản án dựa vào hình thức của hợp đồng. Đó phải là bản án được xây dựng trên sự thật khách quan, trên việc đánh giá đầy đủ chứng cứ và trên sự tôn trọng ý chí thật sự của các bên.
Trong một vụ việc mà bản án sơ thẩm đã tuyên giao dịch vô hiệu, buộc hoàn trả lại những gì đã nhận và bảo vệ quyền lợi của người yếu thế, thì việc xem xét giữ nguyên bản án sơ thẩm không chỉ là vấn đề pháp lý.
Đó còn là sự bảo vệ công bằng, bảo vệ lòng tin và bảo vệ những giá trị đạo đức căn bản trong quan hệ gia đình.
Bởi nếu một người già, cô đơn, không biết chữ, sống phụ thuộc và đặt niềm tin vào người thân mà cuối cùng có nguy cơ mất toàn bộ tài sản chỉ vì một giao dịch có nhiều dấu hiệu cần được làm rõ, thì xã hội có quyền đặt câu hỏi: Chúng ta đang bảo vệ hình thức của một hợp đồng, hay đang bảo vệ sự thật và công lý?
Tòa án trước hết phải xét xử theo pháp luật.
Nhưng trong pháp luật phải có lý; trong cái lý phải có tình; và trong mỗi bản án phải có sự tôn trọng đối với sự thật, đối với đạo đức và đối với phẩm giá của con người.
Một bản án có thể phân định quyền sở hữu.
Nhưng một bản án có lý, có tình còn phải góp phần bảo vệ người yếu thế, ngăn ngừa sự lợi dụng lòng tin và giữ gìn những giá trị tốt đẹp trong gia đình, trong xã hội.
Đừng để một hợp đồng chỉ đúng về hình thức trở thành nguyên nhân khiến một người yếu thế mất đi nơi nương tựa cuối cùng của cuộc đời.
Và cũng đừng để sự tham lam, nếu có, được che phủ bởi những thủ tục pháp lý mà chưa được xem xét đến tận cùng bản chất.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn luật sư TP. Hà Nôi): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936.026.559
– Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
