Có những vụ án dân sự, nhất là tranh chấp tài sản thừa kế, tranh chấp về quyền sử dụng nhà đất, chuyện cho ở nhờ hay những mâu thuẫn liên quan đến người yếu thế trong gia đình, nếu chỉ nhìn dưới góc độ pháp luật thì đó là những quan hệ tranh chấp cần được Tòa án phân xử. Nhưng đi sâu vào từng số phận, từng hoàn cảnh, có những vụ việc không đơn thuần là một bản án dân sự. Đó còn là bản án của lương tâm, của trách nhiệm, của đạo đức con người và đạo đức nghề nghiệp. Bởi phía sau mỗi khối tài sản là một gia đình. Phía sau mỗi yêu cầu khởi kiện là những người anh, người chị, người em đã từng lớn lên dưới một mái nhà, từng ăn chung một mâm cơm, từng chia sẻ với nhau những tháng ngày khó khăn.
Thế nhưng, khi mâu thuẫn về tài sản kéo dài, những người ruột thịt có thể trở nên lạnh lẽo, xa cách; ra trước Tòa không muốn nhìn mặt nhau, không muốn chào nhau, thậm chí đối xử với nhau còn xa lạ hơn cả những người không cùng huyết thống. Đó là một mất mát rất lớn. Có những người anh em cùng mẹ khác cha, vì tranh chấp thừa kế mà suốt mười lăm năm không thể ngồi lại ăn với nhau một bữa cơm. Bản án có thể xác định ai đúng, ai sai; ai được hưởng nhiều hơn, ai được hưởng ít hơn. Nhưng pháp luật không thể dễ dàng hàn gắn những tổn thương, sự lạnh nhạt và khoảng cách đã kéo dài trong lòng mỗi người. Vì vậy, trong những vụ án như thế, người làm nghề không thể chỉ dừng lại ở việc thắng hay thua. Cần phải dấn thân, phải trăn trở, phải làm hết những gì pháp luật cho phép để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ; đồng thời phải luôn hướng tới một kết quả có lý, có tình và có khả năng thực thi trong cuộc sống.
Đặc biệt, trong giai đoạn nghị án kéo dài, khi còn những tình tiết cần được làm rõ, các bên hoàn toàn có quyền đề nghị, bổ sung tài liệu, chứng cứ để Hội đồng xét xử xem xét, đánh giá một cách thận trọng, khách quan, chính xác và tỉ mỉ. Mục đích không chỉ là để có một bản án đúng về mặt pháp luật, mà còn để bản án ấy trở thành một bản án của lương tâm, có thể đi vào đời sống và được thực thi trong thực tế.
Một bản án nếu chỉ đúng trên giấy nhưng không phù hợp với hoàn cảnh, không được các bên tâm phục hoặc không thể thi hành một cách ổn định thì những hệ lụy có thể còn kéo dài. Tranh chấp có thể tiếp tục ở giai đoạn thi hành án, trong những lần khiếu nại, kháng nghị, giám đốc thẩm, tái thẩm; thậm chí có thể biến thành những xung đột gay gắt, để rồi cái giá phải trả không chỉ tính bằng thời gian, tiền bạc mà còn bằng sự bình yên của nhiều thế hệ. Có những cuộc tranh chấp kéo dài hàng chục năm.
Đến cuối cùng, người thắng chưa chắc đã thực sự thắng, bởi có thể họ đã đánh mất tình thân, sự bình an và những năm tháng đáng lẽ được sống trong yêu thương. Người thua cũng chưa chắc chỉ mất một phần tài sản, bởi họ có thể mang theo nỗi đau, sự uất ức và mặc cảm suốt cả cuộc đời. Cho nên, đôi khi điều cần thiết không chỉ là phân định đúng – sai, mà còn là biết buông bỏ, nhường nhịn và khép lại những gì đã thuộc về quá khứ. Quá khứ có thể được cất lại trong ký ức. Nhưng hôm nay và ngày mai vẫn đang ở phía trước.
Mỗi người cần nghĩ đến cuộc đời mình, đến con cháu, đến những giá trị lâu dài của gia đình. Đừng để một phần tài sản, dù lớn hay nhỏ, trở thành nguyên nhân khiến tình ruột thịt biến thành hận thù. Bởi nếu tranh chấp một điều nhỏ mà đẩy mâu thuẫn đi quá xa, thì ngay cả người thắng kiện cũng có thể là người thua trong cuộc đời. Còn người thua kiện lại càng phải gánh thêm những mất mát khác. Có lúc, đứng trước những vụ án thừa kế đầy mâu thuẫn và tổn thương, tôi từng nghĩ mình sẽ không tiếp tục tham gia những vụ việc như vậy. Nhưng rồi trái tim mách bảo, trách nhiệm nghề nghiệp thôi thúc, và những cuộc gọi của khách hàng lại khiến tôi tiếp tục bước vào. Bởi trong cái họa vẫn có thể có cái phúc.
Trong điều không may vẫn có thể tìm thấy một tia hy vọng. Và ngay cả trong những mâu thuẫn tưởng chừng gay gắt nhất, đôi khi vẫn còn những điều thiện lành chưa mất đi. Điều quan trọng là phải biết khơi dậy lòng tự trọng, sự sẻ chia, lòng tốt và tình nghĩa trong mỗi con người; để những người anh em, dù đã từng đưa nhau ra Tòa, vẫn có thể nhìn lại nhau bằng sự bao dung và tử tế.
Pháp luật cần sự nghiêm minh. Nhưng công lý cũng cần có lương tâm. Một bản án tốt không chỉ là bản án đúng pháp luật, mà còn phải là bản án có lý, có tình, có khả năng đi vào cuộc sống và góp phần khép lại mâu thuẫn thay vì kéo dài thêm những vết thương. Bởi suy cho cùng: Thắng một bản án chưa chắc đã là thắng cả cuộc đời. Nhưng giữ được tình người, giữ được sự bình yên và để lại cho con cháu một tương lai tốt đẹp đó mới là chiến thắng có ý nghĩa lâu dài.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn luật sư TP. Hà Nôi): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936.026.559
– Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
