Từ ngày 01/01/2026, Luật Tư pháp người chưa thành niên có hiệu lực. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc xây dựng nền tư pháp thân thiện, nhân văn, lấy người chưa thành niên làm trung tâm. Tiếp đó, từ 01/06/2026, Tòa Gia đình và người chưa thành niên được triển khai, tạo cơ chế xét xử chuyên biệt đối với những vụ án, vụ việc liên quan đến trẻ em và người chưa thành niên.
Sau khi nghiên cứu những nội dung về mô hình này và trực tiếp tham gia trao đổi trong chương trình Bạn và Pháp luật, tôi càng thấy rõ ý nghĩa của việc xây dựng một cơ chế tư pháp riêng, phù hợp hơn với trẻ em. Tôi rất đồng tình với tinh thần này và cho rằng đây là một chủ trương kịp thời, cần thiết và hết sức nhân văn. Nội dung chương trình cũng nhấn mạnh việc lấy trẻ em làm trung tâm, bảo vệ các em khỏi những tổn thương không cần thiết trong quá trình tố tụng. Tôi muốn viết bài này không chỉ để chia sẻ một góc nhìn nghề nghiệp, mà còn mong mọi người hiểu rằng: khi một đứa trẻ phạm tội, điều chúng ta cần nhìn thấy không chỉ là hành vi sai phạm, mà còn là một con người đang trong quá trình hình thành nhân cách.
Tôi từng tham gia một vụ án hình sự phúc thẩm có nhiều bị cáo còn rất trẻ, trong đó có bị cáo mới 16 tuổi. Lần đầu gặp em trong trại tạm giam, tôi thực sự rất bất ngờ. Trước mắt tôi là một người còn quá non nớt, suy nghĩ đơn giản, hoàn toàn khác với hình dung thông thường về một người phạm tội. Các em có hành vi trộm cắp xe máy. Về pháp luật, hành vi đó phải chịu trách nhiệm. Nhưng khi xử lý người chưa thành niên, không thể chỉ nhìn vào hành vi mà phải xem xét cả độ tuổi, nhận thức, hoàn cảnh, vai trò và khả năng giáo dục, phục hồi.
Tại phiên tòa phúc thẩm, tôi cho rằng việc áp dụng hình phạt tù đối với một số bị cáo là quá nghiêm khắc. Các em đã bị tạm giam một thời gian dài, bản thân thời gian đó cũng đã đủ để răn đe và giáo dục. Vì vậy, tôi đề nghị Hội đồng xét xử áp dụng mức hình phạt thấp nhất, tạo cơ hội để các em sửa chữa sai lầm. Điều đáng mừng là Hội đồng xét xử đã lắng nghe ý kiến của luật sư và xem xét giảm nhẹ cho các bị cáo; có trường hợp được trả tự do ngay tại phiên tòa.
Qua vụ án ấy, tôi càng nhận thấy vai trò của phiên tòa dành cho người chưa thành niên không chỉ là quyết định mức án. Điều quan trọng hơn là giúp các em nhận ra cái sai, sửa chữa sai lầm và không bị tổn thương thêm bởi chính quá trình tố tụng. Pháp luật cũng định hướng xử lý người chưa thành niên theo hướng giáo dục, phục hồi và tạo cơ hội tái hòa nhập, thay vì chỉ chú trọng trừng phạt. Tôi đặc biệt quan tâm đến cả cách xét xử và môi trường giam giữ. Người chưa thành niên cần được quản lý, giáo dục trong môi trường phù hợp với lứa tuổi; không nên để các em chịu những tác động tiêu cực từ môi trường giam giữ không phù hợp.
Trong toàn bộ quá trình đó, luật sư có vai trò rất quan trọng. Luật sư không chỉ tranh luận để giảm nhẹ hình phạt mà còn phải giúp Hội đồng xét xử nhìn thấy hoàn cảnh, tâm lý, nhận thức và tương lai của người chưa thành niên phía sau hành vi phạm tội. Tôi rất đồng tình với tinh thần của Tòa Gia đình và người chưa thành niên: nghiêm minh với hành vi vi phạm nhưng nhân văn với người chưa thành niên. Hy vọng những quy định tiến bộ này sẽ thực sự đi vào cuộc sống; những người tiến hành tố tụng, luật sư, gia đình và toàn xã hội sẽ có cách nhìn phù hợp hơn đối với trẻ em khi các em mắc sai lầm.
Bởi chúng ta làm tất cả những điều đó không phải để bao che cho cái sai, mà để bảo vệ tương lai của các em, bảo vệ gia đình và cũng chính là bảo vệ tương lai của xã hội. Một đứa trẻ phạm sai lầm vẫn còn cả cuộc đời phía trước. Điều chúng ta cần làm là giúp các em đứng dậy và bước tiếp, chứ không phải đẩy các em đến một con đường không thể quay lại.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936 026 559
– Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
