Có một câu hỏi mà nhiều người trẻ tranh luận: Ra trường cần tiền hay cần kinh nghiệm? Có người cho rằng không có tiền thì không thể sống, vì vậy phải kiếm tiền trước. Người khác lại nói tuổi trẻ cần tích lũy kinh nghiệm, tiền có thể kiếm sau. Theo tôi, tiền quý, kinh nghiệm cũng quý, nhưng không thể có một câu trả lời chung cho tất cả mọi người. Điều quan trọng là phải nhìn vào hoàn cảnh, năng lực và mục tiêu của chính mình. Không có người nào giống người nào. Một gia đình có điều kiện có thể cho con thêm một, hai năm học việc. Con có thể làm việc với mức thu nhập thấp, thậm chí một thời gian chưa có thu nhập, để tích lũy kinh nghiệm. Gia đình có thể hỗ trợ tiền ăn, tiền ở, tạo điều kiện để con tập trung học nghề. Đó là một lợi thế. Nhưng với người có hoàn cảnh khó khăn thì hoàn toàn khác. Bốn năm đại học đã là một khoản đầu tư rất lớn đối với gia đình. Sau khi tốt nghiệp, nếu tiếp tục học thêm một, hai năm mà vẫn chỉ học trên sách vở, không có kỹ năng thực tế, không biết làm việc, thì vấn đề không còn đơn giản là “cần thêm thời gian để tích lũy kinh nghiệm”. Lúc ấy phải nhìn thẳng vào bản thân. Mình đã học đến nơi đến chốn chưa? Đây là câu hỏi rất quan trọng.
Có người học đại học bốn năm nhưng học hành qua loa, học để đối phó, học chỉ để có bằng. Không chịu đi làm thêm, không chịu thực tập, không chịu va chạm với thực tế, không rèn kỹ năng giao tiếp, kỹ năng nghề nghiệp. Đến khi ra trường không xin được việc lại nói: “Doanh nghiệp không tạo cơ hội”, “Lương thấp quá”, “Không có kinh nghiệm thì ai nhận”. Nhưng thử hỏi: Nếu doanh nghiệp tuyển anh vào mà anh chưa làm được việc thì doanh nghiệp lấy gì để trả lương cao cho anh? Người sử dụng lao động không chỉ nhìn vào tấm bằng. Họ cần một người có thể làm việc, có trách nhiệm, biết học hỏi, biết giải quyết vấn đề và tạo ra giá trị. Vì vậy, có những người chưa có bằng đại học nhưng vẫn xin được việc, thậm chí làm rất tốt. Có người được nhận vào doanh nghiệp, có người được làm trong trường, có người bắt đầu từ vị trí rất thấp rồi dần dần đi lên. Tại sao? Bởi họ có năng lực thực tế. Điều đó cho thấy bằng cấp quan trọng, nhưng bằng cấp không phải tất cả.
Tôi từng nghĩ nhiều về những người đi nước ngoài học tập. Họ phải xa gia đình, bỏ tiền bạc, thời gian, công sức; nhiều người vừa học vừa làm. Họ chấp nhận khó khăn để đổi lấy kiến thức, kỹ năng, ngoại ngữ, kinh nghiệm và một cơ hội tốt hơn trong tương lai. Tại sao họ dám đầu tư như vậy? Bởi họ hiểu rằng kiến thức và kinh nghiệm chính là vốn của con người. Nếu coi tiền là vốn để kinh doanh thì kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm cũng chính là vốn để mỗi người bước vào thị trường lao động. Vấn đề là chúng ta phải biết mình đang có vốn gì. Nếu chưa có tiền thì phải tìm cách kiếm tiền. Nếu chưa có kinh nghiệm thì phải tìm cách đi làm. Nếu kiến thức còn yếu thì phải học thêm.
Nếu chưa làm được việc thì phải chấp nhận bắt đầu từ việc nhỏ. Đừng ngồi một chỗ chờ một công việc hoàn hảo đến với mình. Công việc đầu tiên có thể không đúng chuyên ngành. Có thể lương chưa cao. Có thể công việc rất bình thường. Nhưng nếu công việc đó giúp mình học được nghề, biết làm việc, biết chịu trách nhiệm, biết giao tiếp với khách hàng, biết giải quyết vấn đề và tạo ra giá trị thì nó chính là bước đệm để mình đi tiếp. Đặc biệt, với những người có hoàn cảnh khó khăn, càng không nên chờ đợi quá lâu. Người có điều kiện có thể “mua” thời gian bằng tiền của gia đình. Người khó khăn thì phải dùng chính thời gian và sức lao động của mình để tạo ra cả tiền lẫn kinh nghiệm. Có thể vừa làm vừa học. Có thể kiếm ít tiền trước nhưng tích lũy được nghề. Có thể bắt đầu thấp nhưng phải có khả năng đi lên. Đó mới là cách thực tế. Tôi không phủ nhận hoàn cảnh. Người nghèo có cái khó của người nghèo. Người có điều kiện có lợi thế của người có điều kiện. Không thể bắt tất cả mọi người xuất phát từ cùng một vạch. Nhưng hoàn cảnh khó khăn không phải là lý do để ngừng cố gắng; ngược lại, càng khó khăn càng phải tỉnh táo và thực tế. Điều đáng sợ không phải là mình nghèo, cũng không phải là mình chưa có kinh nghiệm.
Điều đáng sợ là mình chưa học đến nơi đến chốn, chưa có năng lực thực tế nhưng lại đòi hỏi xã hội phải trả cho mình một mức lương cao và trao cho mình một vị trí tốt. Trước khi hỏi: “Tại sao người ta không tuyển tôi?”, hãy hỏi: “Nếu tôi là người tuyển dụng, tôi có tuyển chính mình không?”
Nếu câu trả lời là chưa, thì đừng trách ai cả. Hãy quay lại học, quay lại làm, quay lại rèn nghề và sửa những gì mình còn thiếu. Cuộc đời mỗi người có một điểm xuất phát khác nhau. Vì vậy, không có công thức “tiền hay kinh nghiệm” áp dụng cho tất cả. Người có điều kiện có thể ưu tiên kinh nghiệm. Người khó khăn có thể phải vừa kiếm tiền vừa tích lũy kinh nghiệm. Người yếu kiến thức phải học. Người thiếu kỹ năng phải làm. Người đã có năng lực phải tìm môi trường để phát huy.
Điều quan trọng nhất là biết mình đang đứng ở đâu và biết mình cần làm gì tiếp theo. Tiền cần. Kinh nghiệm cũng cần. Nhưng trước cả tiền và kinh nghiệm, mỗi người phải có ý thức tự chịu trách nhiệm với con đường của mình. Đừng học hành qua loa rồi đòi hỏi thành quả lớn. Đừng chưa làm được việc mà đã đòi hỏi mức lương cao. Đừng đứng yên chờ cơ hội. Hãy bắt đầu từ đúng chỗ mình đang đứng, làm tốt việc mình đang có, tích lũy từng chút kiến thức, kinh nghiệm và giá trị. Rồi cơ hội sẽ đến với người thực sự có năng lực. Tiền có thể kiếm lại. Kinh nghiệm có thể tích lũy dần. Nhưng thời gian tuổi trẻ đã trôi qua thì không thể lấy lại. Vì vậy, đừng lãng phí tuổi trẻ vào việc học không đến nơi đến chốn và chờ đợi người khác trao cơ hội cho mình.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936 026 559
– Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
