Án ngân hàng là một trong những loại án khó. Khó không chỉ vì quan hệ tín dụng, thế chấp, bảo lãnh, xử lý nợ có nhiều quy định chuyên ngành, mà còn bởi ngân hàng là một chủ thể rất mạnh trong nền kinh tế.
Ngân hàng có tiền, có nhân lực, chuyên gia, luật sư và hệ thống hợp đồng, quy trình nghiệp vụ tương đối chặt chẽ. Ngân hàng cũng giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho nền kinh tế nên tranh chấp liên quan đến ngân hàng thường được giải quyết với sự thận trọng.
Nhưng mạnh không có nghĩa là không thể sai. Qua thực tiễn tham gia các vụ án ngân hàng, tôi thấy có hai hướng công việc: luật sư bảo vệ ngân hàng và luật sư bảo vệ khách hàng khi ngân hàng khởi kiện. Ngoài ra còn có những vụ luật sư bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba liên quan đến tài sản bảo đảm.
Điểm quan trọng đầu tiên là luật sư phải nắm chắc pháp luật về ngân hàng, hợp đồng tín dụng, hợp đồng bảo đảm, thế chấp, bảo lãnh; đồng thời hiểu cả quy trình xử lý nợ, khởi kiện, thi hành án và giải quyết hậu quả sau thi hành án.
Nhiều vụ án, cái sai không nằm ở bản hợp đồng mà nằm trong quá trình thực hiện. Chẳng hạn, ngân hàng nhận thế chấp nhưng thẩm định tài sản chưa đầy đủ; tài sản đang có tranh chấp, tài sản chung nhưng xác định không đầy đủ chủ thể có quyền; tài sản đã có biến động thực tế nhưng hồ sơ chưa được cập nhật; hoặc việc xử lý tài sản bảo đảm không đúng phạm vi quyền của người thế chấp.
Có trường hợp tài sản của người mẹ đứng tên để bảo đảm cho khoản vay của người con. Nhưng sau khi người chồng mất, quyền thừa kế đối với tài sản phát sinh. Khi đó, tài sản không còn đơn giản là tài sản riêng của người mẹ. Nếu ngân hàng không thẩm định kỹ mà vẫn xử lý toàn bộ tài sản để thu hồi nợ thì rất dễ phát sinh tranh chấp.
Có vụ việc tài sản đã được đấu giá, người mua tiếp tục chuyển nhượng cho người khác, thậm chí qua nhiều người. Khi đó, tranh chấp không chỉ còn giữa ngân hàng và người vay mà liên quan đến người mua tài sản, người thứ ba và hậu quả pháp lý của quá trình thi hành án.
Một dạng sai sót khác nằm ở việc xác định hiện trạng và nguồn gốc tài sản. Trong một vụ việc tại Sơn La, việc xác định phần đất giáp Quốc lộ 6 và hành lang giao thông có ý nghĩa lớn đối với giá trị cũng như phạm vi tài sản bảo đảm. Trên thực tế, có sự khác nhau giữa hiện trạng sử dụng đất, quy hoạch mở rộng đường, phần đất chưa được Nhà nước thu hồi, bồi thường và nội dung trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Nếu chỉ nhìn vào hiện trạng hoặc suy đoán phần đất phía trước là đất của Quốc lộ 6 mà không kiểm tra đầy đủ hồ sơ địa chính, quy hoạch, quá trình sử dụng và nghĩa vụ bồi thường thì việc định giá, xử lý tài sản có thể sai ngay từ đầu. Những sai sót như vậy có thể kéo dài từ lúc ngân hàng cho vay, nhận thế chấp, định giá tài sản đến khi khởi kiện và thi hành án. Đến khi cưỡng chế, giao tài sản hoặc người mua tiếp tục chuyển nhượng thì hậu quả càng khó khắc phục.
Vì vậy, làm án ngân hàng không thể chỉ đọc hợp đồng tín dụng rồi tranh luận về khoản nợ. Luật sư phải “đi ngược” toàn bộ quá trình: tài sản hình thành thế nào, ai có quyền đối với tài sản, ngân hàng thẩm định ra sao, hồ sơ thế chấp có đúng không, việc đăng ký giao dịch bảo đảm thế nào, định giá có chính xác không, xử lý tài sản có đúng phạm vi không, bản án đã giải quyết đầy đủ quyền của những người liên quan chưa và quá trình thi hành án có đúng pháp luật hay không.
Đặc biệt, phải phân biệt cái sai đơn giản với cái sai làm phát sinh hậu quả pháp lý nghiêm trọng. Ngân hàng cho vay rất nhiều, hoạt động trong môi trường cạnh tranh và chịu áp lực tăng trưởng tín dụng. Vì thế, dù hệ thống nghiệp vụ và mẫu hợp đồng được xây dựng tốt, trong quá trình thực hiện vẫn có thể xuất hiện sai sót. Một sai sót nhỏ nếu được phát hiện và sửa chữa sớm có thể không tạo hậu quả lớn. Nhưng nếu sai sót đi qua nhiều bước, từ thế chấp đến xét xử rồi thi hành án, hậu quả có thể liên quan đến nhiều người.
Đó cũng là lý do án ngân hàng đòi hỏi luật sư phải có kinh nghiệm thực tiễn. Có những vụ luật sư không chỉ bảo vệ khách hàng tại phiên tòa, mà còn phải tiếp tục theo đuổi trong giai đoạn thi hành án và giải quyết hậu quả phát sinh sau đó. Càng đi sâu vào hồ sơ, càng phải có khả năng phát hiện những điểm tưởng như rất nhỏ nhưng lại có thể quyết định cả vụ án.
Qua nhiều vụ án, tôi càng thấy rõ một điều: án ngân hàng khó, nhưng không phải không có đường đi. Vấn đề là luật sư có đủ kiến thức, kinh nghiệm và sự kiên trì để nhìn thấy con đường ấy hay không.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936 026 559
– Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.co
