Dân gian ta từng nhắn nhủ: “Con có cha như nhà có nóc”, và cũng không quên dạy rằng “Công cha như núi Thái Sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”. Hai câu ấy cho thấy trong quan niệm truyền thống, cha và mẹ là hai điểm tựa không thể thiếu của đời con. Thế nhưng, khi tình nghĩa vợ chồng đã cạn, không ít cặp cha mẹ lại quên mất lời dạy ấy: Đứa trẻ bị kéo vào cuộc tranh chấp, có khi trở thành công cụ để hai người lớn trả đũa nhau. Vì vậy, cần nhìn nhận lại một nguyên tắc căn bản: Ly hôn chấm dứt quan hệ vợ chồng, nhưng tuyệt đối không chấm dứt trách nhiệm làm cha, làm mẹ. Bài viết này phân tích vấn đề tranh chấp quyền nuôi con dưới góc độ pháp lý lẫn đạo lý, từ đó đưa ra những lời khuyên thiết thực cho các bậc cha mẹ đang đứng trước ngã rẽ ấy.
1. Con là con chung, không phải tài sản riêng của bất kỳ ai
Trước hết, cần khẳng định rằng đứa trẻ là con chung của cả cha lẫn mẹ. Cả hai đều có thể mong muốn được trực tiếp nuôi con, và nguyện vọng ấy hoàn toàn chính đáng. Tuy nhiên, giành được quyền nuôi con không đồng nghĩa với việc yêu thương con hơn người còn lại. Đúng như ông bà ta đã dạy: “Con hơn cha là nhà có phúc”, phúc ấy chỉ trọn vẹn khi đứa trẻ được lớn lên trong sự quan tâm của cả hai phía.
Về mặt pháp luật, việc giao con cho ai trực tiếp nuôi phải căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của trẻ. Đối với con dưới 36 tháng tuổi, về nguyên tắc, con được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Bên cạnh đó, người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền và nghĩa vụ thăm nom, đồng thời phải cấp dưỡng theo quy định. Đáng chú ý, người có điều kiện kinh tế tốt hơn chưa chắc đã nuôi dạy con tốt hơn; điều cốt lõi là bảo đảm cho trẻ một môi trường sống an toàn, ổn định và phù hợp.
2. Đừng biến quyền nuôi con thành cuộc chiến thắng – thua
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều người tranh giành con không xuất phát từ tình thương mà từ lòng tự ái, sự tức giận hoặc tâm lý không muốn đối phương “thắng”. Từ đó, họ có thể giấu con, cản trở việc thăm nom, nói xấu cha hoặc mẹ trước mặt con, thậm chí ép con phải chọn đứng về một phía. Có những trường hợp bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực nhưng việc giao con vẫn không được thực hiện, dẫn đến yêu cầu thi hành án và có thể phát sinh việc áp dụng biện pháp cưỡng chế theo pháp luật.
Hậu quả của những hành vi này là gì? Chính đứa trẻ mới là người tổn thương nhiều nhất. Câu tục ngữ “Một giọt máu đào hơn ao nước lã” nhắc ta rằng máu mủ ruột thịt là sợi dây thiêng liêng, vậy mà có người lại sẵn sàng cắt đứt sợi dây ấy chỉ vì hơn thua với nhau. Cần nhấn mạnh rằng con không phải chiến lợi phẩm sau ly hôn, càng không phải công cụ để người lớn trút giận.
3. Đừng nhầm lẫn tiền cấp dưỡng với tình yêu thương
Một ngộ nhận phổ biến khác là cho rằng chu cấp đầy đủ đồng nghĩa với việc đã hoàn thành mọi trách nhiệm. Thực ra, tiền bạc chỉ đáp ứng một phần nhu cầu của trẻ. Ngược lại, người trực tiếp nuôi con cũng không vì thế mà có toàn quyền quyết định mọi vấn đề liên quan đến con. Trẻ cần được ăn học, được chăm sóc khi ốm đau, được tôn trọng và sống trong môi trường không có bạo lực. Khi điều kiện an toàn được bảo đảm và phù hợp với lợi ích của trẻ, mối quan hệ tình cảm với cả cha lẫn mẹ cần được duy trì.
Hơn nữa, nếu việc chăm sóc hằng ngày gần như giao hết cho ông bà, cha mẹ cũng nên tự hỏi mình đã thực sự thực hiện trách nhiệm nuôi dạy con hay chưa. Ông bà ta có câu: “Nuôi con không dạy như nuôi lợn“”, nghĩa là nuôi mà không dạy thì chưa thể gọi là làm tròn bổn phận. Do đó, đừng chỉ tranh giành quyền nuôi con trên giấy tờ mà quên đi trách nhiệm trong cuộc sống.
4. Hậu quả của ly hôn đối với con có thể kéo dài
Bên cạnh đó, cần lưu ý rằng tác động của ly hôn lên trẻ không chấm dứt khi bản án có hiệu lực. Sau ly hôn, trẻ có thể phải thay đổi môi trường sống và học tập, thiếu hụt tình cảm hoặc thường xuyên chứng kiến mâu thuẫn. Đáng lo ngại hơn cả là khi trẻ bị đánh mắng, đe dọa, bị ép chọn cha hay mẹ, hoặc bị ngăn cản tình cảm với một bên. Những trải nghiệm ấy có thể ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý, việc học và sự phát triển của trẻ. Dĩ nhiên, không phải đứa trẻ nào có cha mẹ ly hôn cũng chịu hậu quả như nhau, nhưng người lớn không nên xem nhẹ những nguy cơ hoàn toàn có thể phòng tránh. Tục ngữ có câu “Uốn cây từ thuở còn non”, bởi lẽ những vết thương ở tuổi thơ thường khó lành hơn ta tưởng.
5. Lời khuyên của luật sư: Hãy đặt con lên trên cái tôi
Từ những phân tích trên, mỗi người đang tranh chấp quyền nuôi con nên tự đặt cho mình những câu hỏi thẳng thắn. Mình muốn nuôi con vì có thể chăm sóc tốt hơn, hay chỉ vì không muốn đối phương được nuôi? Mình đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cấp dưỡng, thăm nom và chăm sóc chưa? Những việc mình làm có thực sự vì lợi ích của con, hay chỉ để thỏa mãn sự tức giận và lòng tự ái?
Đối với người không trực tiếp nuôi con, điều cần làm là thực hiện đầy đủ nghĩa vụ và duy trì tình cảm với con theo quy định pháp luật. Khi phát sinh tranh chấp, nên ưu tiên đối thoại, hòa giải và sử dụng các thủ tục pháp lý cần thiết. Ngược lại, tuyệt đối không tự ý giữ con trái với bản án, quyết định đã có hiệu lực, không dùng bạo lực, đe dọa hay gây sức ép lên trẻ. Ngay cả khi phải thi hành bản án về giao con, mọi việc vẫn phải tuân thủ pháp luật và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ; cưỡng chế thi hành không có nghĩa là được dùng mọi biện pháp để ép buộc đứa trẻ. Hãy nhớ rằng: “Một sự nhịn là chín sự lành”. Biết nhường nhịn đúng lúc không phải là thua cuộc, mà là cách bảo vệ con khỏi những tổn thương không đáng có.
Ly hôn có thể là dấu chấm hết cho một cuộc hôn nhân, nhưng không bao giờ là dấu chấm hết cho trách nhiệm của cha mẹ. Nếu còn có thể hàn gắn, hãy cố gắng vì gia đình và con cái, bởi “Thuận vợ thuận chồng, tát biển Đông cũng cạn”. Nếu buộc phải chia tay, hãy chia tay trong sự tỉnh táo, tôn trọng và có trách nhiệm, để câu “Đạo vợ chồng nghĩa nặng tình sâu” ít nhất còn lại dư âm của sự văn minh và tử tế. Điều đứa trẻ cần không phải là một người cha hay người mẹ chiến thắng, mà là những bậc cha mẹ biết đặt lợi ích của con lên trên bất đồng của bản thân. Làm cha, làm mẹ là trách nhiệm suốt đời. Vì vậy, đừng để cuộc hôn nhân tan vỡ kéo theo cả tuổi thơ của con tan vỡ.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936 026 559
– Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.co
