Những năm gần đây, hình ảnh người mẹ đơn thân không còn xa lạ trong xã hội. Có người chủ động lựa chọn làm mẹ mà không kết hôn. Có người trở thành mẹ đơn thân sau ly hôn, sau những đổ vỡ tình cảm hoặc do những biến cố ngoài ý muốn. Điều đó đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: Mẹ đơn thân là một xu hướng của xã hội hiện đại hay là biểu hiện của những khiếm khuyết trong đời sống gia đình và các mối quan hệ?
Trước hết, cần khẳng định rằng không ai có quyền kỳ thị hay xem thường một người mẹ đơn thân. Mỗi người đều có hoàn cảnh, những nỗi niềm và sự lựa chọn riêng mà người ngoài không dễ thấu hiểu. Có những người phụ nữ chấp nhận một mình nuôi con để bảo vệ con khỏi bạo lực gia đình, khỏi một cuộc hôn nhân không còn tình yêu hoặc để giữ gìn nhân phẩm của chính mình. Những lựa chọn ấy rất đáng được tôn trọng.
Tuy nhiên, nếu coi việc làm mẹ đơn thân là một xu hướng của thời đại, là một lối sống không cần cân nhắc kỹ lưỡng, thì đó lại là điều cần được nhìn nhận thận trọng. Quyền tự do lựa chọn thuộc về mỗi cá nhân, nhưng quyền ấy luôn đi cùng trách nhiệm đối với đứa trẻ được sinh ra.
Có thể chính người trong cuộc cho rằng mình là người hiểu rõ hoàn cảnh của mình nhất. Nhưng đôi khi, vì đang ở trong hoàn cảnh ấy, họ cũng khó nhìn hết những ảnh hưởng lâu dài mà con mình có thể phải đối diện. Có những điều người lớn chấp nhận được, nhưng trẻ em lại âm thầm mang theo suốt tuổi thơ.
Không phải mọi đứa trẻ lớn lên trong gia đình đơn thân đều mặc cảm hay thiếu hạnh phúc. Rất nhiều em vẫn trưởng thành, sống tử tế và thành công nhờ tình yêu thương, sự hy sinh của mẹ và sự đồng hành của gia đình, nhà trường và xã hội. Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận rằng nhiều em phải đối diện với những khoảng trống về tình cảm, sự thiếu vắng hình mẫu của cha hoặc mẹ, những câu hỏi không dễ trả lời về gia đình của mình và cảm giác chạnh lòng khi nhìn bạn bè có một mái ấm đủ đầy.
Những dịp lễ, Tết, ngày khai giảng, ngày tổng kết năm học hay những bữa cơm sum họp của nhiều gia đình đôi khi cũng là lúc một số đứa trẻ cảm nhận rõ hơn sự thiếu vắng ấy. Có những tổn thương không thể nhìn thấy, không thể cân đo, đong đếm bằng vật chất, nhưng lại âm thầm tác động đến tâm lý và sự phát triển của trẻ trong suốt nhiều năm.
Chính vì vậy, người lớn khi đưa ra bất kỳ quyết định nào liên quan đến hôn nhân hay việc sinh con cũng cần đặt lợi ích của con trẻ lên trước cái tôi và mong muốn của bản thân. Hạnh phúc của người lớn là quan trọng, nhưng quyền được lớn lên trong một môi trường yêu thương, ổn định và đủ đầy của trẻ em cũng quan trọng không kém.
Gia đình lý tưởng vẫn là nơi có vợ có chồng, có sự yêu thương, tôn trọng và đồng hành; có con cái, có ông bà khi điều kiện cho phép; có những bữa cơm đầm ấm và tiếng cười sau mỗi ngày lao động. Đó không chỉ là nơi nuôi dưỡng một đứa trẻ mà còn là nơi hình thành nhân cách, lòng biết ơn, sự sẻ chia và những giá trị tốt đẹp của cuộc sống.
Điều đó không có nghĩa một cuộc hôn nhân đã đổ vỡ thì cánh cửa hạnh phúc sẽ khép lại. Cuộc sống vẫn còn rất nhiều người tử tế, biết yêu thương, biết nhường nhịn và biết trân trọng giá trị gia đình. Nếu có cơ hội gặp được người phù hợp, biết lắng nghe, cảm thông và cùng nhau vun đắp một mái ấm mới thì đó cũng là điều đáng trân trọng, không nên vì mặc cảm hay nỗi sợ của quá khứ mà khép lại cơ hội xây dựng một gia đình hạnh phúc.
Theo tôi, mẹ đơn thân không nên được xem là một xu hướng để cổ vũ, cũng không phải là một khiếm khuyết để phán xét. Đó là một hoàn cảnh hoặc một lựa chọn của mỗi cá nhân. Nhưng điều xã hội cần hướng tới vẫn là xây dựng những gia đình bền vững, nơi vợ chồng cùng chia sẻ trách nhiệm, cùng yêu thương, cùng nuôi dạy con cái trong một môi trường ổn định, nhân ái và hạnh phúc.
Một gia đình có đủ tình yêu thương, có sự hiện diện và đồng hành của cả cha lẫn mẹ khi điều kiện cho phép, có những bữa cơm đầm ấm và tiếng cười mỗi ngày vẫn luôn là hình ảnh đẹp nhất của hạnh phúc. Bởi hạnh phúc gia đình không chỉ là hạnh phúc của mỗi mái ấm, mà còn là nền tảng của một xã hội văn minh và phát triển bền vững.
Luật sư Trần Xuân Tiền
Trưởng Văn phòng Luật sư Đồng Đội – Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội
