Trong những vụ án được dư luận xã hội đặc biệt quan tâm, nhất là những vụ án nhạy cảm, có dấu hiệu oan sai, người luật sư rất dễ bị cuốn vào một “cao trào” của tranh tụng. Bảo vệ thân chủ là trách nhiệm của luật sư, nhưng bảo vệ bằng cách nào, đến mức độ nào và dự liệu được điều gì xảy ra tiếp theo lại là câu chuyện của bản lĩnh nghề nghiệp và kinh nghiệm thực tiễn.
Theo tôi, luật sư giỏi không phải lúc nào cũng là người nói mạnh nhất, phản ứng quyết liệt nhất hay khẳng định chắc chắn nhất rằng thân chủ của mình vô tội. Luật sư giỏi phải biết nhìn rộng, nhìn sâu và nhìn về phía trước. Làm nghề luật cũng giống như người thầy thuốc. Khi chữa bệnh, bác sĩ không chỉ kê đơn mà còn phải có sự tiên lượng về diễn biến của bệnh. Luật sư cũng vậy. Khi lựa chọn một chiến lược bào chữa, ngoài việc nhìn vào chứng cứ hiện có, phải dự liệu cơ quan tố tụng có thể điều tra thêm gì, có thể xuất hiện chứng cứ nào, có thể phát sinh trách nhiệm của những người liên quan ra sao và quan trọng nhất là hậu quả cuối cùng sẽ rơi vào ai.
Trong thực tế, một chiến lược bào chữa được đẩy lên quá cao, nhất quyết đi theo một chiều, đôi khi có thể tạo được sự chú ý ban đầu. Nhưng nếu sau đó xuất hiện những chứng cứ bất lợi hoặc phát sinh những hành vi khác, chính sự cực đoan ấy có thể đẩy vụ án vào một hướng khó lường hơn. Khi đó, người chịu hậu quả không phải là hình ảnh của luật sư trên mạng xã hội. Người chịu hậu quả là bị cáo và gia đình họ. Đây cũng là điều tôi nghĩ người luật sư cần đặc biệt lưu ý khi tham gia những vụ án được dư luận quan tâm. Không nên lấy sự quan tâm của dư luận làm thước đo cho hiệu quả bào chữa. Dư luận là dư luận.
Cuối cùng, vụ án vẫn phải được giải quyết bằng chứng cứ, pháp luật và quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Những vụ án lớn, những người nổi tiếng, những vụ việc nhạy cảm đều cho thấy một điều: quá trình tố tụng không đứng yên. Cơ quan điều tra có thể tiếp tục làm rõ những vấn đề khác; Viện kiểm sát có thể đánh giá lại chứng cứ; Tòa án có thể xem xét toàn diện vụ án. Vì vậy, luật sư càng phải có khả năng dự đoán và dự báo chứ không chỉ nhìn vào những gì đang có trước mắt.
Tôi từng thấy có những trường hợp một bên kiên quyết kêu oan đến cùng, trong khi những người khác lựa chọn thừa nhận sai phạm, xin giảm nhẹ và nhận được sự khoan hồng. Đương nhiên, oan hay có tội phải được xác định bằng pháp luật và chứng cứ, không thể vì “tình” mà biến sai thành đúng hay đúng thành sai. Nhưng nếu đã có những sai phạm thực tế thì người luật sư cũng phải đủ tỉnh táo để nhìn nhận nó, không thể chỉ vì muốn bảo vệ một quan điểm đã đưa ra mà bỏ qua sự thật. Nhận ra giới hạn của một chiến lược bào chữa không phải là yếu đuối. Biết dừng đúng lúc không phải là đầu hàng. Điều đó đôi khi chính là bản lĩnh của người luật sư.
Người luật sư phải đặt mình vào nhiều vị trí: vị trí của thân chủ, của gia đình thân chủ, của cơ quan tiến hành tố tụng và cả góc nhìn của xã hội. Không phải để thỏa hiệp với cái sai, càng không phải để từ bỏ việc bảo vệ thân chủ, mà để lựa chọn một con đường bảo vệ có lợi nhất và ít rủi ro nhất cho thân chủ.
Tôi càng làm nghề lâu càng thấy rằng, nhiều luật sư giỏi không phải lúc nào cũng lên tiếng. Có những người âm thầm nghiên cứu hồ sơ, quan sát diễn biến, chờ đúng thời điểm mới đưa ra quan điểm. Đó không phải là sự yếu thế, mà là sự từng trải. Bởi nghề luật không chỉ cần cái đầu nóng để tranh tụng, mà còn cần cái đầu lạnh để dự báo.
Luật sư có thể không thắng được mọi vụ án. Nhưng luật sư phải cố gắng để sau mỗi quyết định của mình, thân chủ không phải chịu thêm những hậu quả đáng lẽ có thể tránh được. Bảo vệ thân chủ là trách nhiệm. Bảo vệ bằng sự tỉnh táo là bản lĩnh. Và bảo vệ bằng sự nhân văn mới là cái tâm của người luật sư.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936 026 559
– Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
