Trong thực tiễn hành nghề luật sư và cả trong nhận thức của nhiều người dân, có một sự nhầm lẫn khá phổ biến rằng chỉ cần bị cáo đủ điều kiện hưởng án treo thì đương nhiên sẽ được hưởng án treo. Thực tế không phải như vậy. Trước hết cần hiểu rằng án treo vẫn là án tù. Người được hưởng án treo là người đã bị Tòa án tuyên có tội và bị áp dụng hình phạt tù.
Tuy nhiên, căn cứ vào các điều kiện luật định và đánh giá cụ thể của vụ án, Tòa án cho người đó được miễn chấp hành hình phạt tù tại trại giam và giao về địa phương, gia đình giám sát, giáo dục trong thời gian thử thách. Chính vì vậy, án treo là một chính sách nhân đạo, khoan hồng của pháp luật nhưng không phải là quyền đương nhiên của người phạm tội. Điều mà nhiều người chưa hiểu là việc đáp ứng các điều kiện hưởng án treo mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ chính là sự đánh giá và quyết định của Hội đồng xét xử. Hội đồng xét xử sẽ xem xét toàn diện tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân bị cáo, hậu quả vụ án, tác động xã hội, yêu cầu phòng ngừa chung và nhiều yếu tố khác trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.
Trong thực tế có không ít trường hợp luật sư đề nghị cho bị cáo được hưởng án treo, đại diện Viện kiểm sát cũng đề nghị án treo, nhưng Hội đồng xét xử vẫn quyết định hình phạt tù giam. Điều này hoàn toàn thuộc thẩm quyền của Hội đồng xét xử. Ngược lại, cũng có những trường hợp Viện kiểm sát đề nghị một mức án cụ thể nhưng sau khi xem xét toàn bộ hồ sơ vụ án và diễn biến tại phiên tòa, Hội đồng xét xử có thể quyết định mức án khác trong phạm vi pháp luật cho phép. Có trường hợp giảm nhẹ hơn, có trường hợp nghiêm khắc hơn. Đó là quyền và trách nhiệm của cơ quan xét xử. Bởi vậy, không thể suy luận rằng luật sư đề nghị án treo thì chắc chắn được án treo, hoặc Viện kiểm sát đề nghị án treo thì đương nhiên sẽ được hưởng án treo. Đề nghị vẫn chỉ là đề nghị. Quyết định cuối cùng thuộc về Hội đồng xét xử.
Trong đời sống xã hội, nhiều người cho rằng án treo gần như là “không án”, bởi người bị kết án không phải đi chấp hành hình phạt tù trong trại giam. Chính suy nghĩ này đôi khi dẫn đến những băn khoăn, thắc mắc hoặc thậm chí nghi ngờ khi một bị cáo được hưởng án treo. Tuy nhiên cần thấy rằng người được hưởng án treo vẫn chịu sự giám sát, quản lý trong thời gian thử thách. Nếu vi phạm nghĩa vụ hoặc phạm tội mới, họ có thể bị buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo và còn phải chịu trách nhiệm đối với hành vi phạm tội mới.
Vì vậy, án treo không phải là sự miễn trách nhiệm mà là một cơ hội để người phạm tội tự cải tạo ngoài xã hội. Đặc biệt, những trường hợp bị phạt tù đến 36 tháng và được hưởng án treo thường được xem là đã nhận được sự khoan hồng rất lớn của pháp luật. Chính vì giá trị đặc biệt đó nên việc xem xét án treo luôn được các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện hết sức thận trọng.
Thực tế cũng cần nhìn nhận khách quan rằng các quyết định về án treo không phải là không có cơ chế kiểm soát. Sau khi bản án có hiệu lực, nếu phát hiện có sai sót hoặc có dấu hiệu áp dụng pháp luật không đúng thì vẫn có thể được xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc các thủ tục tố tụng khác theo quy định của pháp luật. Cấp trên vẫn kiểm tra, giám sát hoạt động xét xử của cấp dưới để bảo đảm việc áp dụng án treo đúng quy định, đúng đối tượng và đúng tinh thần của pháp luật. Bản thân các thẩm phán, các Tòa án hằng năm đều phải báo cáo kết quả xét xử, trong đó có việc áp dụng án treo.
Vì vậy, quyết định cho một bị cáo được hưởng án treo hay không không hề đơn giản mà là một công việc đòi hỏi sự cân nhắc rất kỹ lưỡng, thận trọng và trách nhiệm cao. Do đó, khi một bản án được tuyên, nhất là liên quan đến án treo, chúng ta cần nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện, khách quan và bình tĩnh. Có thể đồng tình hoặc không đồng tình với phán quyết của Tòa án, nhưng việc phản ứng cần dựa trên căn cứ pháp luật và thực tiễn khách quan, tránh quy chụp hoặc đưa ra những nhận định cực đoan.
Thẩm phán là những người được Nhà nước giao quyền xét xử và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với quyết định của mình. Họ cũng là con người, nhưng các quyết định của họ luôn nằm trong khuôn khổ pháp luật và chịu sự giám sát của nhiều cơ chế kiểm tra khác nhau. Hiểu đúng về án treo sẽ giúp chúng ta có cái nhìn công bằng hơn đối với hoạt động xét xử, đồng thời hiểu rằng: đủ điều kiện hưởng án treo chưa có nghĩa chắc chắn được hưởng án treo; quyết định cuối cùng vẫn thuộc về Hội đồng xét xử sau khi đã cân nhắc toàn diện mọi yếu tố của vụ án.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn luật sư TP. Hà Nôi): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936.026.559 – Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
