Quyền khiếu nại, tố cáo cũng vậy. Pháp luật trao cho công dân quyền khiếu nại, tố cáo, nhưng đồng thời yêu cầu người thực hiện quyền đó phải trung thực, đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục và chịu trách nhiệm về nội dung mình đưa ra. Khi quyền bị sử dụng sai mục đích, bị lợi dụng để xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác, gây mất an ninh, trật tự hoặc gây ảnh hưởng xấu đến xã hội thì người thực hiện quyền cũng có thể phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Đặc biệt, cần phân biệt rõ giữa khiếu nại và tố cáo.
Khiếu nại thường được thực hiện khi cá nhân, cơ quan, tổ chức cho rằng quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét lại. Còn tố cáo là việc công dân báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Hai quyền này đều quan trọng, nhưng cách thức thực hiện, đối tượng, trình tự và cơ quan có thẩm quyền giải quyết không hoàn toàn giống nhau.
Vì vậy, khi quyền lợi bị xâm phạm, trước hết người dân cần xác định đúng bản chất vụ việc: đây là khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh hay là tranh chấp cần được giải quyết bằng một thủ tục tố tụng khác. Một lá đơn đúng pháp luật không phải là một lá đơn có thật nhiều lời lẽ gay gắt. Một lá đơn có sức thuyết phục không phải là một lá đơn chứa đựng nhiều lời xúc phạm. Điều quan trọng nhất là phải xác định đúng sự việc, đúng người, đúng cơ quan có thẩm quyền, đúng căn cứ pháp luật và đưa ra được những tài liệu, chứng cứ có liên quan.
Người khiếu nại, người tố cáo phải trình bày sự việc một cách trung thực, khách quan. Điều gì mình biết rõ thì trình bày rõ. Điều gì có tài liệu chứng minh thì cung cấp tài liệu. Điều gì mới chỉ là nghi ngờ thì phải xác định đó là nghi ngờ, không được biến suy đoán thành sự thật rồi khẳng định, quy chụp cho người khác. Đặc biệt, người tố cáo phải ý thức được rằng mình phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung tố cáo. Việc cố ý tố cáo sai sự thật, vu khống, bịa đặt, xuyên tạc hoặc lợi dụng việc tố cáo để xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác không còn là việc thực hiện quyền công dân một cách bình thường nữa. Đó có thể là hành vi vi phạm pháp luật.
Một vấn đề khác cũng cần đặc biệt lưu ý là thẩm quyền và trình tự giải quyết. Khiếu nại, tố cáo phải được gửi đến đúng cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền. Không phải cứ gửi càng nhiều nơi thì vụ việc càng nhanh được giải quyết. Không phải cứ gửi đơn cho nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân thì tiếng nói của mình sẽ có trọng lượng hơn. Ngược lại, việc gửi đơn tràn lan, gửi vượt cấp không đúng quy định, tổ chức tụ tập đông người gây mất trật tự hoặc liên tục gây áp lực ngoài trình tự pháp luật có thể làm cho chính người khiếu nại, tố cáo gặp bất lợi.
Người dân có quyền bảo vệ quyền lợi của mình, nhưng phải bảo vệ bằng pháp luật, bằng chứng cứ và bằng những phương thức mà pháp luật cho phép. Đối với cán bộ, đảng viên, bên cạnh việc tuân thủ pháp luật của Nhà nước còn phải chấp hành Điều lệ Đảng, các quy định, nguyên tắc và kỷ luật của Đảng. Điều đó không có nghĩa là cán bộ, đảng viên mất đi quyền khiếu nại, tố cáo của một công dân. Nhưng khi thực hiện quyền đó, họ phải đồng thời tuân thủ cả pháp luật của Nhà nước và các quy định, nguyên tắc của tổ chức Đảng. Nói cách khác, một người có thể vừa là công dân, vừa là cán bộ, đảng viên.
Với tư cách công dân, họ có quyền khiếu nại, tố cáo theo pháp luật. Nhưng với tư cách là cán bộ, đảng viên, họ còn phải thực hiện đúng các quy định về tổ chức, kỷ luật, nguyên tắc và trách nhiệm của người đảng viên. Đây là điều cần nhận thức đầy đủ để tránh tình trạng lấy lý do “tôi có quyền công dân” để bỏ qua những nghĩa vụ và trách nhiệm khác mà mình phải tuân thủ.
Một vấn đề rất đáng lo ngại hiện nay là sau khi cơ quan có thẩm quyền đã tiếp nhận, xem xét, xác minh và ban hành kết luận hoặc quyết định giải quyết, người khiếu nại, tố cáo vẫn không đồng ý với kết quả đó. Không hài lòng với kết quả giải quyết không có nghĩa là người dân mất quyền tiếp tục bảo vệ quyền lợi của mình. Nếu cho rằng việc giải quyết chưa đúng pháp luật, người dân có thể thực hiện các quyền tiếp theo theo đúng trình tự mà pháp luật quy định, chẳng hạn như khiếu nại tiếp, khởi kiện tại Tòa án trong những trường hợp pháp luật cho phép hoặc thực hiện các thủ tục pháp lý khác phù hợp với tính chất vụ việc.
Nhưng điều quan trọng là phải lựa chọn đúng con đường pháp luật. Không thể vì không đồng ý với kết quả giải quyết mà tổ chức tụ tập đông người, gây mất trật tự, xúc phạm người khác, đe dọa cán bộ, liên tục gửi đơn vượt cấp hoặc đưa những thông tin chưa được kiểm chứng lên mạng xã hội. Càng không thể vì cho rằng mình bị oan, bị xử lý không đúng mà tự cho mình quyền xúc phạm, bôi nhọ, vu khống bất kỳ ai.
Mạng xã hội không phải là một “tòa án”. Livestream không phải là một thủ tục giải quyết khiếu nại, tố cáo. Việc đăng tải một nội dung lên Facebook, TikTok, YouTube hay bất kỳ nền tảng nào cũng không làm cho nội dung đó tự nhiên trở thành sự thật. Ngược lại, nếu nội dung đăng tải có thông tin sai sự thật, xuyên tạc, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân, tổ chức hoặc gây ảnh hưởng đến an ninh, trật tự thì người đăng tải có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật. Đặc biệt, cần hết sức thận trọng với việc sử dụng mạng xã hội để “đấu tranh”, “tố cáo” hoặc gây áp lực.
Một người có thể bắt đầu bằng một nỗi bức xúc chính đáng, nhưng nếu không kiểm soát lời nói, không kiểm chứng thông tin, sử dụng những lời lẽ xúc phạm, quy chụp, bịa đặt hoặc tiếp tục phát tán thông tin sai sự thật thì rất có thể từ người cho rằng mình đang bảo vệ quyền lợi, họ lại trở thành người có hành vi vi phạm pháp luật. Đây là ranh giới mà nhiều người không nhận ra.
Có thể một kết luận giải quyết chưa đúng. Có thể một quyết định của cơ quan có thẩm quyền còn có những điểm cần xem xét lại. Có thể người dân có căn cứ để cho rằng quyền lợi của mình chưa được bảo đảm đầy đủ.Nhưng nếu cho rằng mình bị giải quyết chưa đúng thì càng phải sử dụng đúng pháp luật để phản đối. Pháp luật có những cơ chế để kiểm tra, giám sát và khắc phục sai sót trong quá trình giải quyết. Người dân có thể sử dụng quyền khiếu nại tiếp, quyền khởi kiện, quyền đề nghị xem xét theo những trình tự pháp luật quy định hoặc cung cấp tài liệu, chứng cứ mới khi có căn cứ.
Không thể biến sự không đồng ý với một kết luận thành quyền bất chấp mọi quy định. Khi một quyết định hoặc kết luận đã có hiệu lực pháp luật thì về nguyên tắc, các cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan phải nghiêm chỉnh chấp hành. Nếu cho rằng quyết định đó trái pháp luật thì phải sử dụng các cơ chế pháp lý phù hợp để xem xét lại, chứ không thể tự ý chống đối, cản trở hoặc dùng các phương thức trái pháp luật để phủ nhận hiệu lực của quyết định. Đây chính là giới hạn của quyền.
Quyền khiếu nại, tố cáo là quyền để bảo vệ công lý, chứ không phải là công cụ để trả thù cá nhân. Quyền phản ánh sự thật, chứ không phải là quyền bịa đặt. Quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét, chứ không phải là quyền tự mình kết tội người khác. Quyền lên tiếng, chứ không phải là quyền xúc phạm, bôi nhọ, vu khống. Vì vậy, trước khi viết một lá đơn, người dân cần tự hỏi: Mình đang khiếu nại hay tố cáo? Nội dung này thuộc thẩm quyền của cơ quan nào? Mình có chứng cứ gì? Mình có đang trình bày sự thật hay chỉ đang suy đoán? Mình có đang sử dụng đúng trình tự, thủ tục pháp luật hay không?
Trước khi livestream, đăng bài hoặc chia sẻ một thông tin về người khác, càng cần tự hỏi: Thông tin này có chính xác không? Mình có chứng cứ không? Cách diễn đạt có xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác không? Việc đăng tải có xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác hay vi phạm các quy định của pháp luật về an ninh mạng hay không? Đừng để một sự bức xúc chính đáng biến thành một hành vi sai trái. Đừng để một quyền hợp pháp bị biến thành hành vi vi phạm pháp luật. Và cũng đừng nghĩ rằng vì mình đang khiếu nại, tố cáo một vụ việc thì mình có quyền nói và làm bất cứ điều gì.
Trong một Nhà nước pháp quyền, người dân có quyền khiếu nại, tố cáo. Cơ quan Nhà nước có trách nhiệm tiếp nhận, xem xét và giải quyết đúng pháp luật. Người bị khiếu nại, bị tố cáo cũng có quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín và các quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Tất cả các bên đều phải đứng trong khuôn khổ pháp luật.
Vì vậy, khi quyền lợi bị xâm phạm, hãy đấu tranh. Nhưng phải đấu tranh bằng hiểu biết pháp luật. Hãy lên tiếng. Nhưng phải lên tiếng bằng sự thật và chứng cứ. Hãy bảo vệ quyền lợi của mình. Nhưng không được xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác. Bởi vì trong pháp luật, quyền luôn đi cùng nghĩa vụ. Quyền luôn đi cùng trách nhiệm. Và mọi quyền đều có giới hạn. Hiểu được giới hạn của quyền chính là cách tốt nhất để bảo vệ quyền của mình mà không biến mình từ người đi tìm công lý trở thành người vi phạm pháp luật.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn luật sư TP. Hà Nôi): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936.026.559
– Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
