Tôi đã tham gia rất nhiều vụ án hình sự, dân sự, hành chính trong suốt quá trình hành nghề luật sư. Có những vụ án đi qua rồi khép lại như một công việc nghề nghiệp bình thường. Nhưng cũng có những vụ án khiến mình trăn trở rất lâu, bởi trong đó chứa đựng quá nhiều vấn đề pháp lý, quá nhiều dấu hiệu bất thường và cũng quá nhiều bài học nghề nghiệp đáng suy ngẫm.
Một vụ án dân sự phúc thẩm mà tôi cùng các luật sư của Văn phòng Luật sư Đồng Đội đang tham gia là một vụ án như vậy. Đây là vụ việc “chị dâu kiện em chồng”, liên quan đến đất đai, thừa kế và các giao dịch tài sản trong gia đình. Thoạt nhìn, nhiều người nghĩ chỉ là tranh chấp dân sự thông thường. Nhưng càng nghiên cứu hồ sơ, càng thấy vụ án này chứa đựng rất nhiều vấn đề pháp lý, tố tụng và cả những góc khuất về nhận thức xã hội kéo dài nhiều đời.
Người em trong vụ án là người rất hiền lành, tử tế, cả đời gần như không va chạm với ai. Người này luôn nghĩ rằng tài sản cha mẹ để lại thì đương nhiên thuộc về người anh cả theo phong tục, tập quán gia đình từ xưa tới nay. Đó cũng là suy nghĩ của rất nhiều gia đình Việt Nam, nhất là ở quê, nơi nhà thờ họ, đất tổ tiên thường mặc nhiên được coi là của con trưởng để gìn giữ hương hỏa.
Nhưng pháp luật là pháp luật. Khi người anh không để lại di chúc thì di sản phải được giải quyết theo quy định của pháp luật về thừa kế. Những người cùng hàng thừa kế thứ nhất đều có quyền ngang nhau. Chính khoảng cách giữa phong tục tập quán và quy định pháp luật đã dẫn đến rất nhiều tranh chấp đau lòng trong thực tế. Điều khiến chúng tôi đặc biệt suy nghĩ không chỉ nằm ở quan hệ tranh chấp mà còn ở quá trình giải quyết vụ án. Có quá nhiều dấu hiệu bất thường.
Một vụ án gần hai năm chưa được đưa ra xét xử. Thẩm phán thụ lý trước đó cũng không xét xử. Nhưng chỉ sau khi thay đổi thẩm phán, khoảng hơn hai mươi ngày sau vụ án đã được đưa ra xét xử.
Không chỉ vậy, theo theo dõi của chúng tôi, việc thay đổi hội đồng xét xử và nhiều thủ tục tố tụng khác cũng chưa được công khai, minh bạch như thông thường. Có rất nhiều vấn đề tố tụng mà ở thời điểm này, chúng tôi chưa tiện chia sẻ hết.
Bởi trong một vụ án lại hội tụ rất nhiều vấn đề: từ thừa kế, đất đai, phong tục gia đình, tố tụng dân sự cho đến kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, kỹ năng phát hiện vi phạm tố tụng và bản lĩnh tranh tụng tại phiên tòa. Hy vọng rằng sự việc sẽ được làm sáng tỏ khách quan, đúng pháp luật. Hy vọng rằng mọi dấu hiệu bất thường, nếu có, sẽ được các cơ quan có thẩm quyền xem xét đầy đủ. Và cũng hy vọng rằng sau khi vụ án kết thúc, công luận sẽ có dịp nhìn lại toàn bộ câu chuyện “chị dâu kiện em chồng” như một bài học lớn không chỉ về pháp luật mà còn về tình thân, đạo lý và trách nhiệm bảo vệ công lý của người luật sư. Đó là điều khiến nhiều người phải đặt câu hỏi.
Không chỉ vậy, trong quá trình nghiên cứu hồ sơ, chúng tôi còn phát hiện nhiều vấn đề liên quan đến tài liệu, chứng cứ và đơn khởi kiện. Có những tài liệu quan trọng bị thay đổi. Có nội dung đơn kiện được giải thích rằng “cháu đánh máy hộ nên không đọc kỹ”. Nhưng một vụ án dân sự với rất nhiều tình tiết phức tạp thì không thể nói đơn giản rằng đánh máy hộ mà không biết nội dung bên trong. Bởi để thể hiện được đầy đủ các tình tiết tranh chấp, người đánh máy phải được cung cấp thông tin rất cụ thể. Đó là lý do khiến chúng tôi đặt ra nghi vấn về tính khách quan của một số tài liệu trong hồ sơ vụ án. Thậm chí có dấu hiệu cho thấy hồ sơ, tài liệu có thể đã bị thay đổi hoặc bổ sung không đúng quy định.
– Có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.
– Có dấu hiệu của việc cố ý làm sai lệch hồ sơ, tài liệu.
– Có những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nhưng chưa được xem xét đầy đủ.
Đặc biệt, nguyên đơn qua đời nhưng việc tạm đình chỉ vụ án, xác định người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng lại có nhiều điểm khiến chúng tôi băn khoăn.
Điều đáng nói là không phải mọi vấn đề đều có thể nói hết tại thời điểm này. Bởi người luật sư khi tham gia vụ án phải luôn tôn trọng quy định pháp luật và sự khách quan của quá trình tố tụng.
Nhưng từ vụ việc này, tôi càng thấy rõ một điều:
Nghề luật sư không được phép làm việc bằng cảm tính.
Đọc hồ sơ không phải để thuộc lòng.
Mà đọc để hiểu bản chất vấn đề.
Hiểu để bảo vệ công lý.
Hiểu để phát hiện những chi tiết nhỏ nhưng có thể làm thay đổi cả bản chất vụ án.
Điều làm tôi suy nghĩ nhiều nhất là dù nghiên cứu rất kỹ, chuẩn bị rất kỹ nhưng đến sát giờ tranh tụng vẫn xuất hiện những tình tiết mới, những vấn đề mới và cả những dấu hiệu bất thường mới phát hiện.
Đúng là nhiều khi chìa khóa của vụ án nằm ngay ở những điều rất gần, nhưng nếu không đủ kinh nghiệm, bản lĩnh và sự cẩn trọng thì sẽ rất khó nhận ra.
Tôi nghĩ đây là vụ án có rất nhiều giá trị thực tiễn cho các bạn sinh viên luật, thực tập sinh và cả những luật sư trẻ học hỏi kinh nghiệm nghề nghiệp.
Thông tin liên hệ:
– Văn phòng luật sư Đồng Đội (Đoàn luật sư TP. Hà Nôi): P2708, Tòa nhà VP3 Bán đảo Linh Đàm, Hoàng Liệt, Hoàng Mai, Hà Nội
– Điện thoại: 0936.026.559 – Email: tranxuantien1964@gmail.com
– Website: https://dongdoilaw.vn
– Facebook: https://www.facebook.com/dongdoilaw
– Youtube: https://www.youtube.com/c/VănphòngluậtsưĐồngĐội
– Tiktok: https://www.tiktok.com/@vpls_dongdoi
